Ο καρκίνος είναι ένα εξαιρετικά περίπλοκο νόσημα το οποίο δημιουργείται και εξελίσσεται μέσα από την “κατά λάθος” τροποποίηση των κανόνων που καθορίζουν τη λειτουργία των φυσιολογικών κυττάρων.
Αυτή η αλλαγή των κανόνων οφείλεται στην εμφάνιση, κατά τη διάρκεια της ζωής μας, γονιδιακών μεταλλάξεων ή άλλων μοριακών αλλαγών στον γενετικό μας κώδικα, δηλαδή τροποποιήσεων του ανθρώπινου DNA στο οποίο είναι καταγεγραμμένοι όλοι οι κανόνες λειτουργίας του ανθρώπινου σώματος.
Σπανιότερα, οι γονιδιακές μεταλλάξεις μπορεί να έχουν κληρονομηθεί, δηλαδή να έχουν περάσει από τους γονείς στα παιδιά.
Πλέον, η ικανότητα μας να καθορίσουμε το μοριακό προφίλ του συνολικού ανθρώπινου γονιδιώματος (το σύνολο των πληροφοριών που είναι καταγεγραμμένες στο DNA μας) έχει δείξει ότι οι όγκοι διαφέρουν μοριακά σε μεγάλο βαθμό ο ένας από τον άλλον, ανεξάρτητα από το όργανο στο οποίο αναπτύσσονται, οδηγώντας μας στην αναθεώρηση της αρχικής εκτίμησης της φύσης του καρκίνου και στην κατανόηση της τεράστιας γονιδιακής και μοριακής πολυπλοκότητας και ποικιλομορφίας των καρκινικών κυττάρων.
Οι ογκολόγοι, θεράποντες καρκινοπαθών με καρκίνο προχωρημένου σταδίου, θα βρεθούν στην πλειονότητα των περιπτώσεων, κατά την πορεία της θεραπευτικής προσέγγισης, αντιμέτωποι με την αμφιβολία και την ασάφεια σε ότι αφορά το “επόμενο” θεραπευτικό βήμα.
Για τον ογκολόγο αυτή είναι πλέον η στιγμή που πρέπει να εκμεταλλευτεί τις τελευταίες εξελίξεις στην δυνατότητα ανάλυσης και εξακρίβωσης κάθε πιθανής βλάβης που μπορεί να έχει παρουσιαστεί στο DNA του ασθενούς και που συμβάλει στην ανάπτυξη, εξέλιξη και εξάπλωση του καρκίνου, όπως για παράδειγμα η μέθοδος αλληλούχισης DNA Νέας Γενιάς (Next Generation Sequencing – NGS), η οποία αποτελεί το μεγαλύτερο άλμα της μοριακής βιολογίας και μας δίνει τη δυνατότητα να “διαβάσουμε” ταυτόχρονα το μεγαλύτερο τμήμα του DNA εντοπίζοντας με ακρίβεια τις πιθανές βλάβες που οδήγησαν στην ανάπτυξη του καρκίνου.
Βάσει αυτής της ανάλυσης, η περαιτέρω θεραπευτική προσέγγιση στην αντιμετώπιση του καρκίνου δεν βασίζεται πλέον στην χορήγηση συστηματικής θεραπείας βάσει του οργάνου στο οποίον αναπτύχθηκε ο καρκίνος ή βάσει του ιστολογικού του χαρακτήρα, αλλά βασίζεται στις μοριακές βλάβες και τις γονιδιακές μεταλλάξεις που χαρακτηρίζουν τον συγκεκριμένο καρκίνο στον συγκεκριμένο άνθρωπο
Είναι αυτό που πλέον αποκαλείται ιατρική ακριβείας ή εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση (precision medicine)
Μέσα από την ανάλυση εκατοντάδων γονιδίων, ανακαλύπτουμε τις πιθανές βλάβες του DNA και για πολλές από αυτές τις βλάβες υπάρχουν σήμερα και θα υπάρξουν στο άμεσο μέλλον ακόμα περισσότερα, συγκεκριμένα φάρμακα στοχευμένης μοριακής θεραπείας, που δρουν διορθώνοντας κατά κάποιο τρόπο τις βλάβες αυτές.
Έχοντας λοιπόν στα χέρια μας είτε ένα μικρό τμήμα του όγκου μέσω μιας βιοψίας είτε ολόκληρο τον όγκο μετά από την χειρουργική του αφαίρεση, θα ζητήσουμε τον μοριακό έλεγχο από εξειδικευμένα εργαστήρια. Ο έλεγχος αυτός θα μας ενημερώσει για την ύπαρξη μιας συγκεκριμένης βλάβης (μετάλλαξη) την οποία πιθανώς να υπάρχει τρόπος να την διορθώσουμε μέσω της χορήγησης κάποιου φαρμάκου:
EGFR
- Afatinib (Giotrif)
- Erlotinib (Tarceva)
- Dacomitinib (Vizimpro)
- Gefitinib (Iressa)
- Osimertinib (Tagrisso)
- Osimertinib (Tagrisso) + pemetrexed + cisplatin ή carboplatin (για αδενοκαρκίνωμα)
- Erlotinib + ramucirumab
- Erlotinib + bevacizumab (για αδενοκαρκίνωμα)
- Amivantamab (Rybrevant) + lazertinib (Lazcluze)
EGFR exon 20
Amivantamab (Rybrevant) + carboplatin + pemetrexed (αδενοκαρκίνωμα)
ALK
Alectinib (Alecensa)
Brigatinib (Alunbrig)
Ceritinib (Zykadia)
Crizotinib (Xalkori)
Lorlatinib (Lorviqua)
ROS1
Ceritinib (Zykadia)
Crizotinib (Xalkori)
Entrectinib (Rozlytrek)
Repotrectinib (Augtyro)
BRAF
Dabrafenib (Tafinlar) /trametinib (Mekinist)
Encorafenib (Braftovi) /binimetinib (Mektovi)
KRAS
Sotorasib (Lumykras)
Adagrasib (Krazati)
MET
Capmatinib (Tabrecta)
Crizotinib (Xalkori)
Tepotinib (Tepmetko)
RET
Selpercatinib (Retsevmo)
Pralsetinib (Gavreto)
Cabozantinib (Cabometyx)
ERBB2
Fam-trastuzumab deruxtecan (Enhertu)
Ado-trastuzumab emtansine (Kadcyla)
NTRK1/2/3
Larotrectinib (Vitrakvi)
Entrectinib (Rozlytrek)
Repotrectinib (Augtyro)
FGFR2
Futibatinib (Lytgobi)
Pemigatinib (Pemazyre)
IDH1
Ivosidenib (Tibsovo)
PIK3CA
Alpelisib (Piqray)
PIK3CA ή AKT1 ή PTEN
Capivasertib (Truqap)
ESR1
Elacestrant (Orserdu)
BRCA1 ή BRCA2
Olaparib (Lynparza)
Talazoparib (Talzenna)
Ένας επιπλέον τύπος στοχευμένης, αλλά όχι εξατομικευμένης θεραπείας είναι οι αντιαγγειογενετικοί παράγοντες
Πρόκειται για φάρμακα που στοχεύουν την ικανότητα που έχουν τα καρκινικά κύτταρα να προωθούν στο εσωτερικό ενός όγκου την νεοαγγειογένεση, δηλαδή τη δημιουργία νέων αγγείων στο εσωτερικό ενός όγκου με σκοπό αυτός ο νέος “ιστός” από καρκινικά κύτταρα που δημιουργείται να μπορεί να προμηθευτεί μέσω του αίματος όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται για να αναπτυχθεί. Παρεμποδίζοντας την ανάπτυξη νέων αγγείων στο εσωτερικό του όγκου αφαιρούμε από τα καρκινικά κύτταρα τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους συστατικά οδηγώντας τα στο θάνατο.
Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν:
- Κάποια μονοκλωνικά αντισώματα όπως:
- Bevasizumab
- Ramucirumab (Cyramza)
- Ziv-aflibercept (Zaltrap) το οποίο δεν είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα αλλά δρα με παρόμοιο τρόπο
- Κάποια μικρά μόρια γνωστά στην ογκολογία ως αναστολείς τυροσινικής κινάσης (TKI’s):
- Axitinib (Inlyta)
- Cabozantinib (Cabometyx)
- Everolimus (Afinitor)
- Lenvatinib mesylate (Lenvima)
- Pazopanib (Votrient)
- Regorafenib (Stivarga)
- Sorafenib (Nexavar)
- Sunitinib (Sutent)
- Vandetanib (Caprelsa)
Μονοκλωνικά αντισώματα κατά συγκεκριμένων υποδοχέων που βρίσκονται στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων
κατά του Her 2 υποδοχέα όταν αυτός εκφράζεται σε υψηλές ποσότητες στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων (Her2 +3 στην ιστολογική εξέταση) και τα οποία χρησιμοποιούνται συχνότερα στον καρκίνο του μαστού, του πνεύμονα, του στομάχου και του παχέος εντέρου:
- Trastuzumab (Herceptin),
- Pertuzumab (Perjeta),
- Neratinib (Nerlynx),
- Fam–trastuzumab deruxtecan (Enhertu),
- Tucatinib (Tukysa),
- Ado-trastuzumab emtansine (Kadcyla)
ή
κατά του EGFR υποδοχέα, στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει βλάβη λόγω μετάλλαξης στον υποδοχέα (στον μοριακό έλεγχο περιγράφεται σε αυτές τις περιπτώσεις ως wild type (WT):
- Vectibix (Panitumumab)
- Cetuximab (Erbitux)
