Τι σημαίνει μεταστατικός καρκίνος;

Ο μεταστατικός καρκίνος είναι το τελευταίο στάδιο ενός καρκίνου, όταν τα καρκινικά κύτταρα εξαπλώνονται από την αρχική τους θέση σε άλλα όργανα μέσω αίματος ή λεμφικού συστήματος.

Ποια είναι τα κύρια όργανα όπου κάνει μεταστάσεις ο καρκίνος;

Συνήθως ο καρκίνος κάνει μεταστάσεις στους πνεύμονες, το ήπαρ, τα οστά και τον εγκέφαλο, ανάλογα με τον αρχικό τύπο του όγκου.

Πόσο ζει κάποιος με μεταστατικό καρκίνο;

Η επιβίωση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως ο τύπος του καρκίνου, η γενική υγεία του ασθενούς και η ανταπόκριση στη θεραπεία. Πλέον, με τις σύγχρονες θεραπείες, η πρόγνωση έχει βελτιωθεί σημαντικά.

Μπορεί να θεραπευτεί ένας μεταστατικός καρκίνος;

Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις. Αν και πρόκειται για προχωρημένο στάδιο, υπάρχει δυνατότητα πλήρους ίασης ή μετατροπής της νόσου σε χρόνιο νόσημα με κατάλληλη συνδυαστική θεραπεία.

Ποιες θεραπείες εφαρμόζονται στον μεταστατικό καρκίνο;

Συνδυασμός συστηματικής θεραπείας (χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες) με τοπικές θεραπείες όπως ακτινοθεραπεία, θερμική κατάλυση και χειρουργική μεταστασεκτομή.

Σε αυτό το άρθρο:

Τι είναι ο Μεταστατικός καρκίνος;
Ποια είναι τα βήματα ανάπτυξης ενός μεταστατικού καρκίνου
Επιβίωση (χρόνος ή διάρκεια ζωής) των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο
Το “Σκεπτικό” της θεραπευτικής προσέγγισης ενός μεταστατικού καρκίνου
Η θεραπευτική προσέγγιση του μεταστατικού καρκίνου

Ένας μεταστατικός καρκίνος (στάδιο 4) είναι ένα νόσημα άκρως απειλητικό για τη ζωή του ασθενούς και επομένως πρέπει να αντιμετωπίζεται από τον ογκολόγο με απόλυτη σοβαρότητα, βάσει της εμπειρίας του, με σεβασμό στις παγκόσμιες κατευθυντήριες οδηγίες οι οποίες όμως πρέπει οπωσδήποτε να προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου νοσήματος και του συγκεκριμένου ασθενούς. Η θεραπευτική προσέγγιση του μεταστατικού καρκίνου δεν μπορεί να είναι η ίδια για όλους τους ασθενείς γιατί ποτέ δύο άνθρωποι δεν θα έχουν ένα μεταστατικό νόσημα με τα ίδια χαρακτηριστικά, καθώς επίσης δεν μπορεί να είναι ίδια με εκείνη των αντίστοιχων τύπων καρκίνου σε διαφορετικό στάδιο (στάδια 1, 2 και 3). Η προσεκτική μελέτη της έκτασης του καρκίνου και η αξιολόγηση της κάθε μεταστατικής εστίας ξεχωριστά, μπορεί να μας οδηγήσει σε θεραπευτικές αποφάσεις με θεαματικά αποτελέσματα

Τι είναι ο “Μεταστατικός Καρκίνος”

Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 7 τρισεκατομμύρια κύτταρα (!!!) τα οποία λειτουργούν υπό απόλυτο έλεγχο, ακολουθώντας πιστά κανόνες λειτουργίας που είναι γραμμένοι στα γονίδια του DNA κάθε ανθρώπου.

Ένας βασικός κανόνας στον οποίο υπακούουν όλα ανεξαιρέτως τα φυσιολογικά κύτταρα ενός σώματος είναι ότι «παραμένουν στο σημείο όπου γεννιούνται και δεν θα φύγουν από εκεί για όλη τη διάρκεια της ζωής τους». Για παράδειγμα, ένα κύτταρο που δημιουργείται στον πνεύμονα θα γεννηθεί και θα πεθάνει σε ένα συγκεκριμένο σημείο του πνεύμονα. Αυτός είναι ένας βασικός κανόνας ώστε να διατηρηθεί η δομή και η λειτουργία των οργάνων μας.

Ένας δεύτερος βασικός κανόνας είναι ότι τα κύτταρα διαιρούνται (τα κύτταρα πολλαπλασιάζονται μέσω της διαίρεσής τους) μόνο όταν ένα διπλανό τους κύτταρο πεθάνει, έτσι ώστε να καλύψουν το δομικό και λειτουργικό κενό που δημιουργείται.

Το πρώτο βήμα για την ανάπτυξη ενός καρκίνου είναι η μετατροπή ενός φυσιολογικού κυττάρου σε καρκινικό. Η μετατροπή αυτή γίνεται όταν εμφανίζεται μια «λάθος οδηγία» σε ένα γονίδιο στο DNA ενός κυττάρου.

Αυτή η λάθος οδηγία που εμφανίζεται λόγω βλάβης (μετάλλαξη) στη δομή ενός γονιδίου, μετατρέπει το κύτταρο από φυσιολογικό σε καρκινικό, δηλαδή δεν λειτουργεί πλέον με τους κανόνες φυσιολογικής λειτουργίας με αποτέλεσμα:

να πολλαπλασιάζεται χωρίς περιορισμό, δημιουργώντας μια μάζα (όγκος) η οποία διαταράσσει την λειτουργία και την αρχιτεκτονική δομή του οργάνου και
να έχει πια τη δυνατότητα να αποκολλάται από τα γειτονικά του κύτταρα να εισέρχεται στη αιματική κυκλοφορία και να μεταναστεύει σε άλλα όργανα, όπου συνεχίζει να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα δημιουργώντας νέες καρκινικές εστίες (μεταστατικές εστίες), επίσης διαταράσσοντας την λειτουργία και την αρχιτεκτονική δομή του οργάνου στο οποίο μετανάστευσε.

Είναι άγνωστο το τι καθορίζει:

σε ποιο όργανο θα μεταναστεύσει ένα καρκινικό κύτταρο,
σε πόσα όργανα θα δημιουργήσει μεταστατικές εστίες και
σε τι μέγεθος και αριθμό.

Υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους το καρκινικό κύτταρο μεταναστεύει σε άλλα όργανα του σώματος:

Μέσω των ιστών, δηλαδή ο καρκίνος διηθεί τους γύρω φυσιολογικούς ιστούς κατά συνέχεια
Μέσα από το λεμφικό σύστημα. Τα καρκινικά κύτταρα εισβάλλουν στα αγγεία του λεμφικού συστήματος και μέσω αυτών μεταφέρεται στους επιχώριους (κοντινούς) λεμφαδένες και στη συνέχεια σε άλλα μέρη του σώματος (το λεμφικό σύστημα εκτός των άλλων, περιλαμβάνει και ένα δίκτυο αγγείων που μεταφέρει το επιπλέον υγρό των ιστών, προς τη κυκλοφορία του αίματος αφού προηγουμένως, υποχρεωτικά έχει περάσει από τουλάχιστον ένα λεμφαδένα).
Μέσω του αίματος. Τα καρκινικά κύτταρα εισβάλλουν στα αγγεία που μεταφέρουν το αίμα (φλέβες και αρτηρίες) και μεταφέρονται μέσω αυτών σε άλλα όργανα του σώματος (ήπαρ, πνεύμονες, οστά, εγκέφαλος κ.ά).

Όταν τα καρκινικά κύτταρα ξεφύγουν από την πρωτοπαθή εστία (δηλαδή από το σημείο όπου πρωτοεμφανίστηκαν) με κάποιον από τους προαναφερθέντες τρόπους, προς άλλα μέρη του σώματος, δημιουργούν μια ή περισσότερες δευτεροπαθείς εστίες οι οποίες ονομάζονται μεταστατικές εστίες, η διαδικασία αυτή ονομάζεται μετάσταση και αποτελεί το τελευταίο (τέταρτο) στάδιο σε όλους τους τύπους καρκίνου.

Στόχος όλων των θεραπειών είναι να αποφευχθεί η δημιουργία μεταστάσεων ή να αντιμετωπισθεί επιτυχώς η ύπαρξή τους

Μια μεταστατική εστία είναι πάντα το ίδιο “είδος-τύπος καρκίνου” με εκείνο του πρωτοπαθούς όγκου, ανεξάρτητα σε πιο όργανο εξαπλώνεται. Δηλαδή, εάν ένας καρκίνος του πνεύμονα δημιουργήσει μεταστάσεις στο ήπαρ (συκώτι), τα καρκινικά κύτταρα που βρίσκουμε στο ήπαρ είναι πάντα κύτταρα που προέρχονται από τον πνεύμονα και χαρακτηρίζεται ως μεταστατικός καρκίνος του πνεύμονα και όχι ως καρκίνος του ήπατος και θεραπευτικά αντιμετωπίζεται επίσης ως καρκίνος του πνεύμονα και όχι ως καρκίνος του ήπατος.

Στάδια ανάπτυξης ενός μεταστατικού καρκίνου

Τα βήματα ανάπτυξης μεταστατικών εστιών:

Εμφάνιση ενός καρκίνου και η δημιουργία όγκου
Αποκόλληση του καρκινικού κυττάρου από τον όγκο
Διήθηση των καρκινικών κυττάρων στους γειτονικούς υγιείς ιστούς
Τα καρκινικά κύτταρα προσελκύουν αυξητικούς παράγοντες που προάγουν τον πολλαπλασιασμό τους και την νεοαγγειογένεση (ο όγκος δημιουργεί νέα δικά του αγγεία με σκοπό την αιμάτωση και σωστή θρέψη του όγκου)
Τα καρκινικά κύτταρα διεισδύουν το τοίχωμα αγγείων που βρίσκουν στους γύρω υγιείς ιστούς ή τα νέα αγγεία που δημιουργεί ο όγκος
Τα καρκινικά κύτταρα εισέρχονται στη κυκλοφορία του αίματος και «ταξιδεύουν» σε όλο το σώμα
Σε κάποιο αιμοφόρο αγγείο ενός οργάνου, τα καρκινικά κύτταρα προσκολλώνται στο τοίχωμα του
Το διαπερνούν και εγκαθίστανται στο συγκεκριμένο όργανο, πολλαπλασιάζονται και αναπτύσσουν μια μεταστατική εστία.

Είναι άγνωστο το πώς «επιλέγουν» τα καρκινικά κύτταρα το όργανο στο οποίο θα εγκατασταθούν και ο χρόνος στον οποίο θα δημιουργηθεί μια μετάσταση κατά την πορεία ανάπτυξης ενός καρκίνου. Σύμφωνα με τη θεωρία “seed and soil”, όπως οι σπόροι φυτρώνουν μόνο σε εύφορο έδαφος, με τον ίδιο τρόπο, τα διάσπαρτα καρκινικά κύτταρα αναπτύσσουν μεταστάσεις μόνο σε απομακρυσμένα όργανα όταν πληρούνται οι κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξής τους, δηλαδή σε κάθε μετάσταση τα καρκινικά κύτταρα βρίσκουν, για άγνωστο λόγο, εύφορο “έδαφος” που τους επιτρέπει να αναπτυχθούν.

Επιβίωση (χρόνος ή διάρκεια ζωής) των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο

Είναι ίσως η συχνότερη ερώτηση που γίνεται καθημερινά προς τους ογκολόγους, κυρίως από τους συγγενείς των ασθενών με καρκίνο.

Μέχρι πριν περίπου 10 χρόνια, η διάρκεια ζωής ενός ανθρώπου με μεταστατικό καρκίνο δεν ξεπερνούσε τους 6 με 12 μήνες. Αυτό έχει πλέον αλλάξει σε σημαντικό βαθμό καθώς η μέση διάρκεια ζωής σε αυτές τις περιπτώσεις έχει τουλάχιστον τριπλασιαστεί ενώ σε πολλές περιπτώσεις καταφέρνουμε να μετατρέψουμε έναν μεταστατικό καρκίνο σε χρόνιο νόσημα.

Μπορεί ένας μεταστατικός καρκίνος να ιαθεί πλήρως, δηλαδή να γίνει καλά και απελευθερωθεί ο ασθενείς από το νόσημα;

ΝΑΙ… αλλά υπό κάποιες προϋποθέσεις

Οι προϋποθέσεις αυτές μπορεί να αφορούν:

Τον άνθρωπο που πάσχει από καρκίνο

Η ηλικία
Η συνυπάρχουσες παθήσεις
Η ψυχολογική του κατάσταση
Η αποφασιστικότητα με την οποία θα αντιμετωπίσει το νόσημα

Κάποια χαρακτηριστικά του νοσήματος

Ο ιστολογικός του τύπος
Το όργανο στο οποίο αναπτύχθηκε
Το μοριακό του προφίλ
Το μέγεθος των μεταστατικών εστιών
Η θέση των μεταστατικών εστιών

Την ιατρική ομάδα υπεύθυνη για την αντιμετώπιση του νοσήματος

Είναι εξαιρετικά σημαντικό όχι μόνο ο ογκολόγος αλλά το σύνολο της ιατρικής ομάδας, να πιστέψει στην προσπάθεια του καρκινοπαθούς και να αγωνιστεί μαζί του ώστε να επιτευχθεί:

Η ίαση από το νόσημα (ανεξάρτητα από το εάν αυτό, στατιστικά, είναι εύκολο ή όχι), ή
Μια σημαντική παράταση ζωής ή
Να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής του αντιμετωπίζοντας τις επιπλοκές της νόσου

καθώς επίσης να είναι “στο πλευρό” του ανθρώπου που βρίσκεται αντιμέτωπος με τον καρκίνο, έτοιμος να βρει θεραπευτικές λύσεις σε όλα τα κλινικά προβλήματα και βέβαια να κατανοεί τη σοβαρή ψυχολογική φόρτιση που αντιμετωπίζει ο ίδιος και οι οικείοι του.

Το “Σκεπτικό” της θεραπευτικής προσέγγισης ενός μεταστατικού καρκίνου

Εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο και δεκάδες χιλιάδες στην Ελλάδα πάσχουν από κάποιου τύπου μεταστατικό (δηλαδή 4^ο στάδιο ή τελικού σταδίου) καρκίνο.

Η συνολική θεραπευτική προσέγγιση στην αντιμετώπιση του μεταστατικού καρκίνου είναι τελείως διαφορετική από τον τρόπο που θεραπεύσουμε έναν καρκίνο 1^ου, 2^ου ή 3^ου σταδίου. Η θεραπεία των αρχικών σταδίων ενός καρκίνου είναι προκαθορισμένη βάσει των παγκόσμιων κατευθυντήριων οδηγιών και επομένως θα ακολουθηθεί ένα συγκεκριμένο θεραπευτικό πρωτόκολλο χωρίς ιδιαίτερες διαφορές ανάμεσα στα ογκολογικά κέντρα παγκοσμίως.

Αντίθετα, η θεραπεία ενός μεταστατικού καρκίνου είναι πολύπλοκη και δεν βασίζεται σε καθορισμένες παγκόσμιες κατευθυντήριες οδηγίες αλλά θα βασιστεί στη δημιουργία, από τον ογκολόγο, ενός συνολικού θεραπευτικού πλάνου το οποίο βέβαια είναι πολύ πιθανό να τροποποιηθεί στη πορεία ανάλογα με τα θεραπευτικά αποτελέσματα. Ο παράλληλος ή σε συνέχεια συνδυασμός διαφορετικών τύπων θεραπείας (συστηματική θεραπεία, χειρουργική επέμβαση, τοπικές θεραπείες, ακτινοθεραπεία, πιθανώς παράλληλα με άλλες συμπληρωματικές θεραπείες) είναι επιβεβλημένος και ο σωστός χρόνος εφαρμογής της κάθε θεραπείας είναι συνήθως αυτό που θα καθορίσει την τελική έκβαση της νόσου.

Το σκεπτικό της χορήγησης συνδυαστικής θεραπείας είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση του “φορτίου νόσου” με την παράλληλη αντιμετώπιση των εστιών καρκίνου που “βλέπουμε” μέσω των απεικονιστικών εξετάσεων αλλά και της νόσου που δεν είναι ορατή από τις απεικονιστικές εξετάσεις, δηλαδή τα καρκινικά κύτταρα που κυκλοφορούν μεμονωμένα στο αίμα ή που βρίσκονται διάσπαρτα σε διάφορα όργανα.

Βασική προϋπόθεση για την επιτυχημένη θεραπεία ενός μεταστατικού καρκίνου είναι ο κάθε άνθρωπος που θεραπεύεται, να αντιμετωπίζεται από τον ογκολόγο ως κάποιος ο οποίος “είναι σίγουρο πως μπορεί να ιαθεί πλήρως”, όσο δύσκολο και ανέφικτο μπορεί αυτό να φαίνεται αρχικά

Αυτός ο τρόπος προσέγγισης στη θεραπεία ενός μεταστατικού καρκίνου σήμερα επιβάλλεται, καθώς οι θεραπευτικές εξελίξεις είναι τόσο σημαντικές που συχνά θα βρεθούμε με κάποιου τύπου “διαθέσιμη” θεραπεία η οποία πιθανώς να μας δώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Οι θεραπευτικές αποφάσεις του ογκολόγου στην αντιμετώπιση ενός μεταστατικού καρκίνου είναι δύσκολες, πρέπει να είναι γρήγορες αλλά στοχευμένες, μπορεί να εμπεριέχουν κάποιους κινδύνους για τον ασθενή, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία του ογκολόγου και στην ικανότητα που έχει ώστε να ενσωματώσει στο σύνολο της θεραπείας θεραπευτικές τεχνικές άλλων ιατρικών ειδικοτήτων και βέβαια να βασίζονται σε θεραπευτικές επιλογές οι οποίες αποδεδειγμένα μπορούν να μας δώσουν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου

Η θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου καθορίζεται κυρίως από το όργανο στο οποίο αρχικά εμφανίστηκε το νόσημα. Για κάθε τύπο καρκίνου, για παράδειγμα καρκίνο του πνεύμονα, του μαστού, του παχέος εντέρου, του παγκρέατος, καρκίνο στο συκώτι κ.α. υπάρχουν συγκεκριμένες κατευθυντήριες οδηγίες θεραπευτικής προσέγγισης.

Η πρώτη θεραπευτική προσέγγιση είναι συνήθως η χορήγηση συστηματικής, ενδοφλέβιας ή από του στόματος, θεραπείας.

Σε κάποιες περιπτώσεις εάν η νόσος δημιουργεί απειλητικά για τη ζωή του ασθενούς συμπτώματα μπορεί να προηγηθεί κάποιου τύπου τοπική θεραπεία, όπως για παράδειγμα η ακτινοθεραπεία σε εγκεφαλικές μεταστάσεις ή σε κάποιο πιθανό κάταγμα οστού που οφείλεται στον καρκίνο, ή η χειρουργική αφαίρεση του όγκου που προκαλεί απόφραξη του εντέρου.

Ο μοναδικός τρόπος να αντιμετωπιστεί με επιτυχία ένας μεταστατικός καρκίνος είναι η εφαρμογή συνδυαστικής θεραπείας, δηλαδή:

–Της συστηματικής (ενδοφλέβιας ή από του στόματος) θεραπείας, η οποία μας δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουμε και τα μεμονωμένα καρκινικά κύτταρα που κυκλοφορούν στα αιμοφόρα αγγεία και τις εστίες που έχουν ήδη αναπτυχθεί σε οποιοδήποτε όργανο του σώματος, τόσο εκείνες που είναι εμφανείς στις απεικονιστικές εξετάσεις όσο και εκείνες που λόγω μεγέθους δεν είναι ακόμα εμφανείς (δηλαδή στην αξονική εξέταση για παράδειγμα δεν φαίνονται λόγω πολύ μικρού μεγέθους, αλλά είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν).

–Τις τοπικές θεραπείες (θερμική κατάλυση, εμβολισμό, ακτινοθεραπεία, χειρουργική μεταστασεκτομή, ηπατική αρτηριακή έγχυση χημειοθεραπείας, ηλεκτροπόρωση – IRE).

Η καθεμία μεταστατική εστία πρέπει να μελετηθεί ξεχωριστά και να βρεθεί ο τρόπος αντιμετώπισης που αρμόζει σε αυτή. Ακόμα και σε περιπτώσεις πολλαπλών μεταστατικών εστιών μπορούμε να εφαρμόσουμε πολλαπλές διαφορετικές τοπικές θεραπευτικές προσεγγίσεις με σκοπό να αντιμετωπίσουμε την κάθε μία εστία ξεχωριστά και με διαφορετικό τρόπο.

Η αντιμετώπιση ενός μεταστατικού καρκίνου, είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη, χρειάζεται οπωσδήποτε τη συμβολή περισσότερων ιατρικών ειδικοτήτων και σίγουρα ένα πολύ καλά προμελετημένο συνολικό θεραπευτικό πλάνο, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της κάθε μιας θεραπείας που πρόκειται να εφαρμοστεί

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ):

Τι σημαίνει μεταστατικός καρκίνος;
Ο μεταστατικός καρκίνος είναι το τελευταίο στάδιο ενός καρκίνου, όταν τα καρκινικά κύτταρα εξαπλώνονται από την αρχική τους θέση σε άλλα όργανα μέσω αίματος ή λεμφικού συστήματος.
Ποια είναι τα κύρια όργανα όπου κάνει μεταστάσεις ο καρκίνος;
Συνήθως ο καρκίνος κάνει μεταστάσεις στους πνεύμονες, το ήπαρ, τα οστά και τον εγκέφαλο, ανάλογα με τον αρχικό τύπο του όγκου.
Πόσο ζει κάποιος με μεταστατικό καρκίνο;
Η επιβίωση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως ο τύπος του καρκίνου, η γενική υγεία του ασθενούς και η ανταπόκριση στη θεραπεία. Πλέον, με τις σύγχρονες θεραπείες, η πρόγνωση έχει βελτιωθεί σημαντικά.
Μπορεί να θεραπευτεί ένας μεταστατικός καρκίνος;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις. Αν και πρόκειται για προχωρημένο στάδιο, υπάρχει δυνατότητα πλήρους ίασης ή μετατροπής της νόσου σε χρόνιο νόσημα με κατάλληλη συνδυαστική θεραπεία.
Ποιες θεραπείες εφαρμόζονται στον μεταστατικό καρκίνο;
Συνδυασμός συστηματικής θεραπείας (χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες) με τοπικές θεραπείες όπως ακτινοθεραπεία, θερμική κατάλυση και χειρουργική μεταστασεκτομή.