Η γηριατρική ή γεροντική ογκολογία (ή ογκολογία ηλικιωμένων ασθενών) είναι ο εξειδικευμένος κλάδος της ογκολογίας που ασχολείται με τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη συνολική φροντίδα των ανθρώπων που έχουν καρκίνο σε μεγαλύτερη ηλικία, συνήθως άνω των 65 ετών .
Συνδυάζει τις αρχές της ογκολογίας και της γηριατρικής, αναγνωρίζοντας ότι οι ηλικιωμένοι με καρκίνο δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα, αλλά ασθενείς με πολύπλοκες ανάγκες, συννοσηρότητες, διαφορετική ανοχή στις θεραπείες και ιδιαίτερες προτεραιότητες στη φροντίδα τους.
Ποιους ασθενείς αφορά η γηριατρική ογκολογία;
Παγκοσμίως, όταν σχεδιάζεται μια κλινική μελέτη (κλινική μελέτη είναι ο τρόπος με τον οποίο μελετάμε σε ένα μεγάλο δείγμα ασθενών την τοξικότητα και την αποτελεσματικότητα ενός νέου φαρμάκου ή ενός νέου συνδυασμού φαρμάκων έναντι της καθιερωμένης θεραπείας), οι ασθενείς άνω των 65 ετών συνήθως αποκλείονται από την μελέτη ως ηλικιωμένοι.
Είναι ευνόητο πως στην καθημερινή ιατρική πρακτική κάτι τέτοιο δεν ισχύει καθώς ο καθορισμός ενός ανθρώπου ως “ηλικιωμένος” συχνά καθορίζεται από γενική κλινική του κατάσταση και την σοβαρότητα των συνοδών νοσημάτων που αντιμετωπίζει κατά τη διάγνωση του καρκίνου.
Πρόκειται επομένως για έναν γενικό ορισμό, με σκοπό να μας προειδοποιήσει για την υψηλή πιθανότητα εμφάνισης παρενεργειών επικίνδυνων για τη ζωή μετά από χορήγηση εντατικής συστηματικής θεραπείας.
Σύμφωνα με τη δική μου κλινική εμπειρία, για τη χορήγηση εντατικής συστηματικής θεραπείας για την αντιμετώπιση ενός καρκίνου, ένας μέτριος περιορισμός συνήθως υπάρχει από την ηλικία των 75 έως 80 ετών, ένας σοβαρός περιορισμός από την ηλικία των 80 έως 86 ετών ενώ είναι σχεδόν απίθανο οι άνθρωποι άνω των 86-87 ετών να υποβληθούν σε οποιαδήποτε συστηματική θεραπεία.
Η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες αύξησης της επίπτωσης του καρκίνου.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και την ASCO, περισσότερο από το 60% των νέων διαγνώσεων καρκίνου αφορά άτομα άνω των 65 ετών, ενώ το 70% των θανάτων από καρκίνο καταγράφονται στην ίδια ηλικιακή ομάδα.
Η αυξημένη συχνότητα οφείλεται:
Οι ηλικιωμένοι ασθενείς με καρκίνο δεν διαφέρουν μόνο λόγω της ηλικίας, αλλά λόγω:
Ως αποτέλεσμα όλων αυτών, η γηριατρική ογκολογία δεν είναι απλώς «η ίδια ογκολογία σε έναν πιο γερασμένο οργανισμό». Είναι ένας τομέας που απαιτεί ειδική αξιολόγηση, προσαρμοσμένη διαχείριση και διεπιστημοντική προσέγγιση ώστε κάθε ηλικιωμένος ασθενής με καρκίνο να λάβει τη βέλτιστη φροντίδα με βάση τη συνολική του υγεία, τις προτιμήσεις του, την κοινωνική του κατάσταση και το προσδόκιμο επιβίωσης είτε λόγω του καρκίνου είτε ανεξάρτητα από την ύπαρξη καρκίνου.
Ένας από τους βασικούς άξονες της γηριατρικής ογκολογίας είναι η εφαρμογή της Ολιστικής Γηριατρικής Αξιολόγησης (Comprehensive Geriatric Assessment – CGA) η οποία εξετάζει:
Η CGA βοηθά στην εξατομίκευση της θεραπείας:
Αναγνωρίζει ποιοι ασθενείς μπορούν να ανεχθούν εντατικές θεραπείες.
Εντοπίζει όσους χρειάζονται προσαρμοσμένες ή υποστηρικτικές παρεμβάσεις. Μειώνει την τοξικότητα, βελτιώνει την επιβίωση και αυξάνει την ποιότητα ζωής.
Η εφαρμογή αυτής της αξιολόγησης έχει αποδειχθεί ότι:
Η θεραπεία εξαρτάται όχι μόνο από το στάδιο και τον τύπο του καρκίνου, αλλά και από:
Στόχος είναι η ισορροπία μεταξύ αποτελεσματικότητας και ανεκτικότητας της θεραπείας, με σεβασμό στην ποιότητα της ζωής και στις προτεραιότητες του ασθενούς.
Η θεραπευτική ομάδα (ογκολόγος, παθολόγος, ψυχολόγος, διατροφολόγος, φυσικοθεραπευτής) ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΝΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ώστε για να προσφέρει την κατάλληλη φροντίδα.
Στους ηλικιωμένους ασθενείς με καρκίνο, η παρηγορητική φροντίδα δεν σημαίνει εγκατάλειψη του ασθενούς ή της θεραπείας.
Αντίθετα, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της γεροντικής ογκολογίας, στοχεύοντας στη μείωση του πόνου, της κόπωσης και του άγχους, και στη βελτίωση της καθημερινότητας.
Η έγκαιρη ενσωμάτωσή της στην οποιαδήποτε θεραπεία ή προσέγγιση, μπορεί να αυξήσει τόσο την ποιότητα όσο και τη διάρκεια ζωής.
Δυστυχώς δεν υπάρχει κανένα κέντρο εξειδικευμένης ιατρικής φροντίδας και θεραπείας των ηλικιωμένων ανθρώπων με καρκίνο. Αυτό που συνήθως συναντάμε είναι η πλήρης εγκατάλειψη και αδιαφορία τόσο για τη θεραπεία όσο και για την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων καρκινοπαθών.
Στη χώρα μας, όπου η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τη δημόσια υγεία, η ενίσχυση της γηριατρικής ή γεροντικής ογκολογίας έχει μεγάλη σημασία. Ο όρος «καρκίνος σε ηλικιωμένους», «ογκολογία ηλικιωμένων», «ηλικιωμένος ασθενής με καρκίνο» είναι συχνά αναζητούμενες φράσεις από ασθενείς και συγγενείς στην ελληνική διαδικτυακή κοινότητα – γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη να διαμορφώσουμε προσαρμοσμένα ενημερωτικά άρθρα και υπηρεσίες φροντίδας.
Η ανάπτυξη ειδικών ογκολογικών ιατρείων για ηλικιωμένους, η εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και η ευαισθητοποίηση των οικογενειών αποτελούν σημαντικά βήματα για το μέλλον της αντικαρκινικής φροντίδας στη χώρα μας.
Συνοπτικά: η γεροντική ογκολογία αποτελεί ξεχωριστό κομμάτι της ογκολογίας επειδή παράλληλα με την ύπαρξη καρκίνου, αντιμετωπίζει πολλαπλούς ειδικούς παράγοντες που αφορούν τη γήρανση, τη λειτουργικότητα, τις συννοσηρότητες, τη φροντίδα, την ποιότητα ζωής και τη θεραπευτική ανοχή. Η καλή ενημέρωση των ασθενών, των συγγενών και των επαγγελματιών υγείας για τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά είναι κρίσιμη για την επίτευξη βέλτιστων αποτελεσμάτων, σε μια κοινωνική και ηλικιακή ομάδα που το έχει πραγματικά ανάγκη.
Η γηριατρική ογκολογία είναι ο εξειδικευμένος κλάδος της ογκολογίας που συνδυάζει τις αρχές της ογκολογίας και της γηριατρικής για τη διάγνωση, θεραπεία και ολιστική φροντίδα ηλικιωμένων ασθενών με καρκίνο.
Αντιμετωπίζει τις ιδιαίτερες ανάγκες αυτών των ασθενών, λαμβάνοντας υπόψη τη λειτουργικότητα, τις συννοσηρότητες, την πολυφαρμακία και την ποιότητα ζωής.
Ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για ασθενείς άνω των 65 ετών.
Ωστόσο, η ηλικία από μόνη της δεν καθορίζει τη θεραπεία — το σημαντικό είναι η γενική κλινική κατάσταση, η ευαλωτότητα (frailty), η δυνατότητα αυτοεξυπηρέτησης και η συνολική αντοχή του οργανισμού.
Επειδή οι ηλικιωμένοι ασθενείς με καρκίνο έχουν διαφορετικές ανάγκες σε σχέση με τους νεότερους.
Παρουσιάζουν περισσότερες συννοσηρότητες, διαφορετικό μεταβολισμό φαρμάκων, υψηλότερο κίνδυνο παρενεργειών και συχνά θέτουν ως προτεραιότητα την ποιότητα ζωής και τη διατήρηση της αυτονομίας.
Η θεραπεία επομένως πρέπει να εξατομικεύεται.
Η CGA είναι μια ειδική αξιολόγηση που εξετάζει τη λειτουργικότητα, τη γνωστική κατάσταση, τη θρέψη, την ψυχολογική ευεξία, την κοινωνική υποστήριξη και τις συννοσηρότητες του ασθενούς.
Βοηθά τον ογκολόγο να προβλέψει ποιοι ασθενείς μπορούν να ανεχθούν εντατικές θεραπείες και ποιοι χρειάζονται προσαρμοσμένες ή υποστηρικτικές παρεμβάσεις.
Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου, αλλά και από τη γενική κατάσταση υγείας, τη λειτουργική ανεξαρτησία, τη νοητική επάρκεια και την υποστήριξη από την οικογένεια.
Στόχος είναι η σωστή ισορροπία μεταξύ αποτελεσματικότητας και ανεκτικότητας της θεραπείας, με σεβασμό στις προτεραιότητες του ασθενούς.
Ναι, εφόσον υπάρχει καλή γενική κατάσταση και η θεραπεία προσαρμοστεί κατάλληλα.
Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί αντένδειξη, αλλά απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση, εξατομικευμένη δοσολογία και στενή συνεργασία της ιατρικής ομάδας.
Συχνά ναι, αρκεί να πληρούνται οι βιολογικές και μοριακές ενδείξεις και ο ασθενής να έχει επαρκή λειτουργικότητα.
Αυτές οι θεραπείες μπορούν να προσφέρουν σημαντικό όφελος, με λιγότερη τοξικότητα σε σχέση με τη χημειοθεραπεία, όταν χορηγούνται σωστά.
Η παρηγορική φροντίδα δεν σημαίνει εγκατάλειψη του ασθενούς ή της θεραπείας.
Αντίθετα, ενσωματώνεται από νωρίς, με στόχο την ανακούφιση των συμπτωμάτων (π.χ. πόνος, κόπωση, ναυτία, άγχος) και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τόσο του ασθενούς όσο και της οικογένειας.
Η πολυφαρμακία είναι η ταυτόχρονη λήψη πολλών φαρμάκων, κάτι που είναι συχνό στους ηλικιωμένους.
Αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών και αλληλεπιδράσεων.
Η ανασκόπηση της φαρμακευτικής αγωγής από τον ιατρό είναι κρίσιμη για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της αντικαρκινικής θεραπείας.
Όταν η γηριατρική αξιολόγηση δείχνει σοβαρή ευαλωτότητα, μειωμένη λειτουργικότητα ή συννοσηρότητες που αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο τοξικότητας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δίνεται έμφαση σε πιο ήπιες θεραπευτικές επιλογές ή στην παρηγορητική φροντίδα.
Η σωστή διατροφή και η ήπια άσκηση βελτιώνουν τη δύναμη, την αντοχή, τη διάθεση και τη λειτουργικότητα.
Μπορούν να μειώσουν την κόπωση και να ενισχύσουν την ανοχή στη θεραπεία, εφόσον εφαρμόζονται εξατομικευμένα.
Η υποστήριξη των συγγενών και των φροντιστών είναι καθοριστική για την επιτυχία της θεραπείας.
Η βοήθεια στη λήψη φαρμάκων, στις ιατρικές επισκέψεις και στην παρακολούθηση των συμπτωμάτων συμβάλλει στην καλύτερη φροντίδα και στην έγκαιρη αντιμετώπιση επιπλοκών.
Η δεύτερη γνώμη μπορεί να είναι πολύτιμη σε σύνθετες περιπτώσεις ή όταν υπάρχουν διαφορετικές θεραπευτικές επιλογές.
Η αξιολόγηση από ογκολόγο με εμπειρία στη Γηριατρική Ογκολογία βοηθά στην ασφαλέστερη και πιο εξατομικευμένη λήψη αποφάσεων.