Ο καρκίνος του μαστού είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες και μία από τις κύριες αιτίες θανάτου. Η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει τις πιθανότητες ίασης, ενώ οι σύγχρονες θεραπείες προσφέρουν λύσεις ακόμα και για μεταστατικό καρκίνο μαστού. Σε αυτό το άρθρο, θα αναλύσουμε τα συμπτώματα, τις αιτίες, τις θεραπείες και τους τρόπους πρόληψης του καρκίνου στο στήθος, βασισμένοι στις πιο πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις.
Ο καρκίνος του μαστού είναι η πιο συχνή μορφή καρκίνου στις γυναίκες και χαρακτηρίζεται από τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό ανώμαλων κυττάρων στον μαστό, συνήθως στους γαλακτοφόρους πόρους ή στους λοβούς. Εάν δε θεραπευθεί άμεσα και σωστά, τα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα μπορούν να εξαπλωθούν και πέραν του μαστού, είτε στα γειτονικά όργανα και ιστούς είτε σε άλλα απομακρυσμένα όργανα του σώματος, όπως το συκώτι, τους πνεύμονες, τα οστά, το δέρμα και τον εγκέφαλο μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται μετάσταση.
Είναι η πρώτη σε συχνότητα κακοήθεια στις γυναίκες αποτελώντας από μόνη της το 27% του συνόλου των καρκίνων σε αυτό το φύλο. Αντιθέτως είναι ένας σπάνιος καρκίνος για τους άντρες, αποτελώντας σε αυτούς λιγότερο από το 1% επί του συνόλου. Κατά τη διάρκεια του έτους 2024 διαγνώστηκαν παγκοσμίως περίπου 1.5 εκατομμύριο νέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού και περίπου 4.000 στην Ελλάδα.
Η εμφάνιση καρκίνου του μαστού σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την ηλικία, καθώς οι πιθανότητες εμφάνισής του αυξάνονται όσο μεγαλώνει μια γυναίκα. Ο καρκίνος μαστού σε μεγάλη ηλικία παρουσιάζει τρεις βασικές διαφορές σε σχέση με τον καρκίνο που εμφανίζεται σε νεότερες γυναίκες:
Υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους μπορούμε να χαρακτηρίσουμε έναν καρκίνο του μαστού:
Ανάλογα με το σημείο ανάπτυξης
Ανάλογα με την τοπική επέκταση
Ανάλογα με τα μοριακά χαρακτηριστικά
Και τα τρία αυτά στοιχεία θα μας τα περιγράφει η ιστολογική εξέταση του όγκου και ο κάθε ένας τύπος καρκίνου παρουσιάζει διαφορετική εξέλιξη και έχει συγκεκριμένη θεραπευτική αντιμετώπιση.
Δύο ιδιαίτεροι τύποι που αξίζει να αναφερθούν ξεχωριστά καθώς είναι αρκετά επιθετικοί και με συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση, είναι:
Οι βασικότεροι παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξή του καρκίνου του μαστού περιλαμβάνουν γενετικά, περιβαλλοντικά, ορμονικά και άλλα αίτια που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής.
Ο βασικότερος και πιο καθοριστικός παράγοντας κινδύνου είναι η ηλικία, καθώς ο καρκίνος του μαστού είναι σαφώς συχνότερος στις γυναίκες άνω των 70 ετών.
Ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του μαστού είναι η κληρονομικότητα. Οι γονιδιακές μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Ο καρκίνος του μαστού που σχετίζεται με αυτές τις μεταλλάξεις τείνει να εμφανίζεται σε νεαρότερη ηλικία και να έχει επιθετικότερη μορφή, γεγονός που αυξάνει το ποσοστό θνησιμότητας. Για τον λόγο αυτό, οι γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών θα πρέπει να υποβάλλονται σε τακτικό έλεγχο και γενετικό έλεγχο για την έγκαιρη διάγνωση.
Οι ορμονικοί παράγοντες επηρεάζουν την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού, καθώς η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα οιστρογόνων μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Παράγοντες που σχετίζονται με τα επίπεδα των ορμονών περιλαμβάνουν:
Το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η ανθυγιεινή διατροφή και η παχυσαρκία, καθώς και η έλλειψη σωματικής άσκησης συμβάλλουν στην αύξηση του κινδύνου. Το κάπνισμα έχει συνδεθεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης επιθετικού καρκίνου μαστού με έντονα συμπτώματα. Επίσης αν υπάρχει προηγηθείσα ακτινοβόληση στο θώρακα. Μια σχετικά συχνή κακοήθεια η οποία εμφανίζεται σε γυναίκες κάτω των 30 ετών και για την οποία ακτινοβολούνται θεραπευτικά στο θώρακα είναι το λέμφωμα Hodgkin
Τα πιο κοινά πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
Ο μαστός είναι ένα επιφανειακό όργανο που δίνει τη δυνατότητα στη γυναίκα να παρατηρήσει έγκαιρα ένα οποιοδήποτε σημείο ύποπτο για καρκίνο. Επίσης, η συχνή αυτοεξέταση του μαστού από τη γυναίκα, μπορεί να οδηγήσει σε έγκαιρη διάγνωση ενός καρκίνου του μαστού το οποίο και συνεπάγεται σε ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό επιβίωσης.
Όταν ο καρκίνος προχωρήσει, τα συμπτώματα γίνονται πιο εμφανή και μπορεί να περιλαμβάνουν:
Όταν πρόκειται για μεταστατικό καρκίνο του μαστού, που δηλαδή εξαπλώνεται σε άλλα όργανα, τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή της μετάστασης:
Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού, είναι μια σχετικά εύκολη διαδικασία (σε σχέση με τους υπόλοιπους τύπους καρκίνου), καθώς:
Είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες ως προληπτικές εξετάσεις, οι βασικές απεικονιστικές εξετάσεις που συνήθως μας οδηγούν στη διάγνωση του καρκίνου του μαστού, όπως η μαστογραφία και το υπερηχογράφημα μαστών.
Εφόσον, αυτές οι δύο εξετάσεις μας δημιουργήσουν την υποψία ύπαρξης καρκίνου του μαστού, συνήθως ακολουθεί μια μαγνητική μαστογραφία και στη συνέχεια η βιοψία με τη λήψη ενός μικρού δείγματος από το εύρημα ύποπτο για καρκίνο, με μια μικρή βελόνα και υπό την καθοδήγηση υπερηχογραφήματος.
Στην περίπτωση διάγνωσης λόγω συμπτωμάτων που οφείλονται στην παρουσία μεταστάσεων, η αξονική ή/και μαγνητική τομογραφία, το PET/CT και το σπινθηρογράφημα οστών θα μας οδηγήσουν στη διάγνωση ενός καρκίνου του μαστού.
Εφόσον η ύπαρξη κακοήθειας επιβεβαιωθεί ιστολογικά (δηλαδή στο δείγμα που πάρθηκε κατά τη βιοψία) ακολουθεί η Σταδιοποίηση, δηλαδή η εξακρίβωση της έκτασης του καρκίνου, εάν δηλαδή βρίσκεται μόνον στο μαστό (τοπικός), εάν έχει εξαπλωθεί σε λεμφαδένες ή σε ιστούς γύρω από τον μαστό (τοπικά προχωρημένος) ή εάν έχει εξαπλωθεί και σε άλλα όργανα του σώματος (μεταστατικός).
Η διαδικασία της σταδιοποίησης περιλαμβάνει:
Το αποτέλεσμα της σταδιοποίησης θα καθορίσει το στάδιο του καρκίνου του μαστού, το οποίο με τη σειρά του θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα τον προσεγγίσουμε θεραπευτικά.
Οι ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο του μαστού διαχωρίζονται σε 2 μεγάλες ομάδες ανάλογα με το βάθος διήθησης του καρκίνου:
Στάδιο 0 ή καρκίνος in situ ή DCIS/LCIS, στον οποίο τα κακοήθη καρκινικά κύτταρα βρίσκονται σε πλήρη απομόνωση μέσα στους πόρους (αγωγοί που μεταφέρουν το γάλα στη θηλή) ή τα λόβια (δομές όπου παράγεται το γάλα) χωρίς να έχουν διαπεράσει τη βασική μεμβράνη. Είναι επομένως ένα πολύ αρχικό στάδιο καρκίνου του μαστού, 100% ιάσιμο.
Περιλαμβάνει τα στάδια 1, 2,3 και 4. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα καρκινικά κύτταρα έχουν διηθήσει σε βάθος το τοίχωμα των γαλακτοφόρων πόρων και λοβίων και έχουν πλέον τη δυνατότητα να εξαπλωθούν στο εσωτερικό του μαστού, στους λεμφαδένες ή σε άλλα όργανα του σώματος.
Είναι ο πρώιμος ή τοπικός καρκίνος του μαστού και είναι περιορισμένος στο εσωτερικό του μαστού, με επιβίωση που ξεπερνά το 95%.
Αποκαλείται και τοπικά προχωρημένος καρκίνος του μαστού και έχει επεκταθεί κατά συνέχεια, σε ιστούς, όργανα και λεμφαδένες γύρω από τον μαστό, με επιβίωση 80 με 85%.
Ο καρκίνος μαστού στάδιο 4, αποκαλείται και μεταστατικός καρκίνος ή καρκίνος τελικού σταδίου και έχει επεκταθεί σε απομακρυσμένους λεμφαδένες και όργανα του σώματος, όπως στους πνεύμονες, το συκώτι, τα οστά, το δέρμα ή τον εγκέφαλο και παρουσιάζει προσδόκιμο ζωής 30%.
Ο καρκίνος μαστού σταδίου 4, παρουσιάζει στατιστικά περιορισμένο προσδόκιμο ζωής, με 5ετή επιβίωση περίπου 30%. Το νούμερο αυτό, είναι ένα καθαρά στατιστικό στοιχείο το οποίο σύμφωνα με την εμπειρία μου δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα καθώς:
Έχοντας επομένως την ιστολογική διάγνωση, τη σταδιοποίηση, τον αιματολογικό έλεγχο και για τον μεταστατικό καρκίνο τον μοριακό-γονιδιακό έλεγχο, θα γίνει ένας συνολικός θεραπευτικός σχεδιασμός και θα καθοριστούν οι πιθανές θεραπευτικές μας επιλογές και οι χρόνοι στους οποίους η κάθε μια από αυτές θα πραγματοποιηθεί, λαμβάνοντας πάντα υπόψιν την κλινική κατάσταση της ασθενούς.
Κάθε στάδιο καρκίνου του μαστού έχει ξεχωριστό και ιδιαίτερο τρόπο θεραπευτικής προσέγγισης, ο οποίος περιγράφεται αναλυτικά στο άρθρο “Θεραπευτικές επιλογές ανάλογα με το στάδιο του καρκίνου του μαστού“.
Η οποιαδήποτε θεραπευτική απόφαση για τον καρκίνο του μαστού οποιουδήποτε σταδίου, θα ληφθεί βάσει τριών στοιχείων:
Βάσει των ορμονικών και Her2 υποδοχέων θα δημιουργηθούν 4 ομάδες ασθενών των οποίων ο καρκίνος χαρακτηρίζεται ως:
Για κάθε μια από αυτές τις ομάδες και σε συνδυασμό με το στάδιο του καρκίνου, η συνολική θεραπεία θα είναι διαφορετική.
Για να αποφασιστεί ο τρόπος της θεραπευτικής προσέγγισης πρέπει να απαντήσουμε σε συγκεκριμένα ερωτήματα, όπως:
Στο άρθρο “Θεραπευτικές επιλογές ανάλογα με το στάδιο του καρκίνου του μαστού” αναλύονται οι θεραπευτικές επιλογές ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά του καρκίνου.
Ο καρκίνος του μαστού έχει πολλαπλές θεραπευτικές επιλογές, όπως:
Η θεραπεία για τον καρκίνο του μαστού έχει πολλαπλές θεραπευτικές επιλογές και θεαματικά αποτελέσματα, με πιθανότητα ίασης ακόμα και σε γυναίκες με 4ου σταδίου καρκίνο του μαστού.
Ναι θεραπεύεται στις περιπτώσεις που θα διαγνωστεί σε αρχικό στάδιο και στις περιπτώσεις που το καρκινικό κύτταρο έχει χαρακτηριστικά που μας επιτρέπουν τη χορήγηση ορμονοθεραπείας ή/και στοχευμένης θεραπείας. Είναι δύσκολο να θεραπευτεί χωρίς χημειοθεραπεία ο τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού και ο εκτεταμένα μεταστατικός καρκίνος μαστού
Σχεδόν πάντα, ακόμα και στον μεταστατικό καρκίνο του μαστού, με την προϋπόθεση ότι η γυναίκα θα ακολουθήσει πιστά τις οδηγίες του ογκολόγου της και θα είναι ψυχολογικά έτοιμη να περάσει μια περίοδο της ζωής της, όχι δύσκολη αλλά σίγουρα διαφορετική από τη συνηθισμένη έως τώρα καθημερινότητά της.
Ο καρκίνος του μαστού στις περισσότερες περιπτώσεις θα ιαθεί πλήρως. Ακόμα όμως και στις περιπτώσεις με εκτεταμένο και μεταστατικό καρκίνο του μαστού, οι γυναίκες πλέον ζουν πολλά χρόνια και λόγω των πολλαπλών θεραπευτικών εξελίξεων και επιλογών, που μας δίνουν τη δυνατότητα να μην χορηγήσουμε χημειοθεραπεία, θα ζήσουν με μια καλή ποιότητα ζωής.
Οδηγίες πρόληψης για μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού.
Η πρόληψη καρκίνου του μαστού περιλαμβάνει δύο βασικά στοιχεία:
Οι σημαντικές εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού τα τελευταία χρόνια, έχουν τροποποιήσει πλήρως τον τρόπο διαχείρισης του συγκεκριμένου καρκίνου, βελτιώνοντας σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης και ίασης των ασθενών και μας δίνουν πλέον τη δυνατότητα να θεραπεύσουμε με επιτυχία ακόμα και έναν εκτεταμένο και μεταστατικό καρκίνο του μαστού.