Καρκίνος Νεφρού

Ο καρκίνος του νεφρού είναι μια σοβαρή κακοήθεια που επηρεάζει χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο. Εμφανίζεται με την εικόνα μιας μάζας (όγκος ή μορφώματα) στο νεφρό η οποία παρεμποδίζει τη φυσιολογική του λειτουργεία. Αν και στα αρχικά στάδια μπορεί να είναι ασυμπτωματικός, η έγκαιρη διάγνωση και η σύγχρονη θεραπεία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το προσδόκιμο ζωής. Στο άρθρο αυτό, θα αναλύσουμε τα αίτια, τα συμπτώματα, τις διαθέσιμες θεραπείες και τις πιθανότητες ίασης του καρκίνου του νεφρού.

Τι είναι ο καρκίνος του νεφρού

Ο καρκίνος στο νεφρό είναι μια ασθένεια η οποία χαρακτηρίζεται από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων στο εσωτερικό του νεφρού, δημιουργώντας μια μάζα καρκινικών κυττάρων. Εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και σωστά, ο όγκος στα νεφρά αυξάνεται σε μέγεθος, αρχικά καταστρέφει τη δομή και λειτουργεία του νεφρού και στη συνέχεια μπορεί να επεκταθεί μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και της λέμφου σε άλλα όργανα, με τη δημιουργία αυτού που αποκαλούμε “μεταστατικός καρκίνος του νεφρού”.

Ο πιο συχνός τύπος είναι το νεφροκυτταρικό καρκίνωμα (RCC), το οποίο αποτελεί το 85% των περιπτώσεων.

Στην Ελλάδα το 2024 διαγνώστηκαν περίπου 1500 νέα περιστατικά καρκίνου του νεφρού.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Οι αιτίες εμφάνισης του καρκίνου του νεφρού δεν είναι πάντα ξεκάθαρες και παρά το ότι στις περισσότερες περιπτώσεις ο λόγος ανάπτυξης ενός καρκίνου του νεφρού παραμένει άγνωστος, έχουν εντοπιστεί κάποιοι πιθανοί παράγοντες κινδύνου:

• Γενετικοί παράγοντες: Ο καρκίνος του νεφρού οφείλεται στην κληρονομικότητα στο 8% των περιπτώσεων. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να καθοριστεί από τον ογκολόγο η πιθανότητα ύπαρξης κληρονομικού καρκίνου του νεφρού καθώς θα επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο που θα τον θεραπεύσουμε. Παράγοντες που αξιολογούμε είναι η ηλικία του ασθενούς κατά τη διάγνωση, ο ιστολογικός τύπος και το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του νεφρού. 
• Τρόπος ζωής: Κάπνισμα, παχυσαρκία, υπέρταση, κακή διατροφή.
• Χρόνια νεφρική νόσος και αιμοκάθαρση

Συμπτώματα του καρκίνου του νεφρού

Στα αρχικά στάδια (μικρού μεγέθους και περιορισμένος στον εσωτερικό του νεφρού), σπάνια παρουσιάζει συμπτώματα και συνήθως θα διαγνωστεί ως τυχαίο εύρημα με ένα υπερηχογράφημα ή αξονική τομογραφία που πραγματοποιούνται για κάποιον άλλο λόγο ή στα πλαίσια ενός τακτικού ελέγχου. Ένας καρκίνος στα νεφρά με ή χωρίς συμπτώματα, στον οποίο η διάγνωση θα γίνει σε αρχικό στάδιο, μπορεί να ιαθεί πλήρως σε ένα ποσοστό μεγαλύτερο του 90% και επομένως είναι ο επιθυμητός διάγνωσης.

Σε όλα τα στάδια του καρκίνου του νεφρού το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η αιματουρία, δηλαδή παρουσία αίματος στα ούρα που μπορεί να είναι ορατή από τον ασθενή (μακροσκοπική αιματουρία) ή μη ορατή (μικροσκοπική αιματουρία) και επομένως μπορεί να διαγνωστεί μόνο με μια γενική εξέταση ούρων. Η παρουσία μη ορατής από τον ασθενή και επομένως μακροχρόνιας αιματουρίας θα οδηγήσει σταδιακά σε αναιμία και κόπωση. Στα πλαίσια διερεύνησης της κόπωσης, η γενική αίματος θα διαγνώσει την αναιμία ενώ η διερεύνηση της αναιμίας θα μας οδηγήσει στη διάγνωση του καρκίνου στον νεφρό.   

Η διάγνωση αναιμίας χωρίς εμφανή απώλεια αίματος οφείλεται συχνά σε καρκίνο του ουροποιητικού (νεφρού και ουροδόχου κύστης) και καρκίνο του πεπτικού (στομάχι και έντερο). 

Συμπτώματα που οφείλονται στην τοπική επέκταση του καρκίνου του νεφρού (τοπικά προχωρημένος, στάδιο 3):

• Μαζική αιματουρία  (κόκκινα ούρα)
• Αίσθημα βάρους (συνήθως όχι πόνου) στην περιοχή των νεφρών (κυρίως στο πίσω μέρος του κορμού, κάτω από το θώρακα και πλάγια)
• Πόνος στη μέση
• Ψηλαφητή μάζα στη κοιλιά
• Πυρετό
• Αδυναμία, εύκολη κόπωση
• Απώλεια βάρους

Συμπτώματα που οφείλονται σε εκτεταμένο μεταστατικό καρκίνο νεφρού, όπως:

• Βήχα, αιμόπτυση και δύσπνοια από πνευμονικές μεταστάσεις,
• Ηπατική δυσλειτουργία ή πόνο στο συκώτι από ηπατικές μεταστάσεις,
• Έντονο πόνο στα οστά λόγω οστικών μεταστάσεων,
• Πονοκέφαλο, επιληπτικές κρίσεις, αδυναμία των άκρων (χέρια, πόδια), απώλεια ισορροπίας, απώλεια μνήμης, δυσκολία στην ομιλία από εγκεφαλικές μεταστάσεις.

Διάγνωση: Πώς ανιχνεύεται ο καρκίνος του νεφρού

Από τη στιγμή που θα εμφανιστεί οποιοδήποτε από τα συμπτώματα που προαναφέρθηκαν, ο γιατρός σας θα ζητήσει κάποιες συγκεκριμένες εξετάσεις ανάλογα με το σύμπτωμα ή τα συμπτώματα που παρουσιάζετε προκειμένου να οδηγηθούμε στη διάγνωση.

Οι εξετάσεις περιλαμβάνουν:

• Εξετάσεις αίματος και ούρων (πότε οι εξετάσεις αίματος δείχνουν καρκίνο)
• Υπερηχογράφημα νεφρών, ουρητήρων και ουροδόχου κύστης
• Αξονική ή μαγνητική τομογραφία, με τις οποίες θα διαγνωστεί η παρουσία μιας μάζας στο νεφρό. 

Η διάγνωση μιας μάζας στο νεφρό (όγκος στο νεφρό) μέσω μιας απεικονιστικής εξέτασης, δεν επιβεβαιώνει από μόνη της την παρουσία καρκίνου του νεφρού, καθώς σε ένα μεγάλο ποσοστό αυτών θα πρόκειται για καλοήθεις όγκους.

Το επόμενο βήμα, που θα μας οδηγήσει και στην τελική διάγνωση, είναι η βιοψία του όγκου στο νεφρό. Με μια λεπτή βελόνα, η οποία διαπερνά το δέρμα και φτάνει στο εσωτερικό του όγκου στο νεφρό, παίρνουμε ένα μικρό δείγμα ιστού το οποίο θα εξετάσουμε στο μικροσκόπιο. 

Σταδιοποίηση του καρκίνου του νεφρού

Εφόσον η ύπαρξη κακοήθειας επιβεβαιωθεί, ακολουθεί η Σταδιοποίηση, δηλαδή η εξακρίβωση της έκτασης του καρκίνου, εάν δηλαδή βρίσκεται μόνον στο εσωτερικό του νεφρού (τοπικός), εάν έχει εξαπλωθεί σε τοπικούς λεμφαδένες ή σε ιστούς γύρω από τον νεφρό (τοπικά προχωρημένος) ή εάν έχει εξαπλωθεί και σε άλλα όργανα του σώματος (μεταστατικός). 

Με ποιόν τρόπο γίνεται η σταδιοποίηση

Η σταδιοποίηση περιλαμβάνει έναν πλήρη απεικονιστικό και αιματολογικό έλεγχο.

Ο απεικονιστικός έλεγχος με αξονική ή μαγνητική τομογραφία θα αξιολογήσει τόσο το μέγεθος και την έκταση στη περιοχή του νεφρού όσο και στο υπόλοιπο σώμα, δηλαδή στον εγκέφαλο, στους πνεύμονες, στη κοιλιά και στα οστά για την διάγνωση μεταστάσεων. Αυτές οι εξετάσεις καθορίζουν το στάδιο του καρκίνου.

Ο αιματολογικός έλεγχος θα περιλαμβάνει την γενικές εξετάσεις με τις οποίες αξιολογούμε την γενική κατάσταση της υγείας του ασθενούς και κάποιες πιο ειδικές εξετάσεις με τις οποίες, στα αρχικά στάδια της νόσου θα κατηγοριοποιήσουμε τον καρκίνο του νεφρού σε χαμηλού, ενδιάμεσου και υψηλού κινδύνου καρκίνο.

Τα αποτελέσματα των απεικονιστικών και αιματολογικών εξετάσεων θα καθορίσουν ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία.

Στάδια του καρκίνου του νεφρού

Οι ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο του νεφρού διαχωρίζονται σε 4 ομάδες (στάδια), βάσει του μεγέθους και της επέκτασης του καρκίνου τόσο στο εσωτερικό των νεφρών όσο και στο υπόλοιπο σώμα (μεταστάσεις).

Καρκίνος νεφρού στάδιο 1; Ο όγκος είναι μικρότερος από 7 εκατοστά και περιορίζεται στο εσωτερικό του νεφρού.

Καρκίνος νεφρού στάδιο 2; Ο όγκος είναι μεγαλύτερος από 7 εκατοστά, αλλά δεν έχει ακόμα εξαπλωθεί εκτός του νεφρού 

Καρκίνος νεφρού στάδιο 3; Αποκαλείται και τοπικά προχωρημένος καρκίνος του νεφρού και παρουσιάζει μεγάλη επέκταση κυρίως στους λεμφαδένες και τα αιμοφόρα αγγεία (αρτηρίες και φλέβες) των νεφρών.

Καρκίνος νεφρού στάδιο 4 (καρκίνος νεφρού με μεταστάσεις); Αποκαλείται και μεταστατικός καρκίνος ή καρκίνος τελικού σταδίου και παρουσιάζει επέκταση (μεταστάσεις) σε άλλα όργανα του σώματος, όπως τους πνεύμονες, τον εγκέφαλο, το συκώτι και τα οστά.

Επιλογές Θεραπείας

Έχοντας την ιστολογική διάγνωση, τη σταδιοποίηση, τον αιματολογικό έλεγχο και εάν κριθεί απαραίτητο, έναν γονιδιακό έλεγχο πιθανής κληρονομικότητας, πρέπει να γίνει ένας συνολικός θεραπευτικός σχεδιασμός και να καθοριστούν οι θεραπευτικές επιλογές και οι χρόνοι στους οποίους η κάθε μια από αυτές θα πραγματοποιηθεί. Στην επιλογή της θεραπείας, καθοριστικός παράγοντας είναι και η κλινική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ασθενής.

Για κάθε στάδιο ο καρκίνος του νεφρού έχει ξεχωριστή θεραπεία και ιδιαίτερο τρόπο συνολικής θεραπευτικής προσέγγισης, ο οποίος περιγράφεται αναλυτικά στο άρθρο “Θεραπευτικές επιλογές ανάλογα με το στάδιο της νόσου“.

Τοπικός καρκίνος (Στάδια 1 & 2): Χειρουργική Αντιμετώπιση

Η χειρουργική αντιμετώπιση του όγκου είναι η κύρια θεραπεία και μπορεί να περιλαμβάνει:

• Μερική νεφρεκτομή – Αφαίρεση μόνο του όγκου, διατηρώντας τον υπόλοιπο νεφρό.
• Ολική (ριζική) νεφρεκτομή – Αφαίρεση ολόκληρου του νεφρού, συχνά μαζί με τους γύρω λεμφαδένες.

Τοπικά προχωρημένος καρκίνος (Στάδιο 3): Χειρουργική & Συμπληρωματική Θεραπεία

• Χειρουργική εξαίρεση του όγκου και
• Συμπληρωματική ανοσοθεραπεία με σκοπό τη μείωση κινδύνου υποτροπής (επανεμφάνισης του καρκίνου).

Ιδιαίτερη προσοχή στο σχεδιασμό της θεραπευτικής προσέγγισης σε αυτά τα στάδια καρκίνου του νεφρού, χρειάζεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών όπως εκείνοι με έναν νεφρό, με μειωμένη νεφρική λειτουργία και οι ηλικιωμένοι ασθενείς που δεν μπορούν να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση.

Στάδιο 4 (καρκίνος νεφρού με μεταστάσεις)

Μεγάλο ενδιαφέρον και αρκετά σημαντικό βαθμό δυσκολίας παρουσιάζει ο θεραπευτικός σχεδιασμός του μεταστατικού καρκίνου του νεφρού (4ο στάδιο). 

Η χορήγηση ανοσοθεραπείας και στοχευμένης θεραπείας θα είναι σίγουρα το πρώτο μας θεραπευτικό βήμα. Επιπλέον, η σωστή αξιολόγηση των διαστάσεων και της θέσης των μεταστατικών εστιών, θα μας επιτρέψει να εφαρμόσουμε παράλληλα με τη συστηματική θεραπεία και την ή τις κατάλληλες τοπικές θεραπείες. Ο συνδυασμός αυτών των θεραπειών θα επιμηκύνει σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης και θα αυξήσει τα ποσοστά των ασθενών που οδηγούνται σε πλήρη ίαση.

Ο καρκίνος του νεφρού έχει πολλαπλές θεραπευτικές επιλογές, όπως:

• Ανοσοθεραπεία
• Στοχευμένη θεραπεία
• Ακτινοθεραπεία
• Χειρουργική αφαίρεση
• Τοπικές θεραπείες για την αντιμετώπιση του όγκου στο νεφρό
• Τοπικές θεραπείες για την αντιμετώπιση των μεταστατικών εστιών που αναπτύσσονται σε άλλα όργανα

Η χημειοθεραπεία δεν χρησιμοποιείται σήμερα σε καμία περίπτωση, στη θεραπεία του καρκίνου του νεφρού

Καρκίνος του νεφρού & Προσδόκιμο ζωής

Ανάλογα με το στάδιο του καρκίνου του νεφρού, το προσδόκιμο ζωής αλλάζει σε μεγάλο βαθμό, με τη διάρκεια ζωής να είναι ιδιαίτερα υψηλή στα αρχικά στάδια ενώ στον μεταστατικό καρκίνο του νεφρού φαίνεται να είναι περιορισμένη. Τα τελευταία χρόνια η προσθήκη της ανοσοθεραπείας και της στοχευμένης μοριακής θεραπείας φαίνεται να επιμηκύνει σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης.

Η διάρκεια ζωής με καρκίνο στον νεφρό, μετράται στατιστικά με την 5ετή επιβίωση, δηλαδή πόσοι στους 100 ασθενείς θα βρίσκονται στη ζωή, 5 χρόνια μετά τη διάγνωση.

Καρκίνος νεφρού προσδόκιμο ζωής

Στάδιο 1 και 2: Παρουσιάζει μεγάλο προσδόκιμο ζωής, με 5ετή επιβίωση 93%.

Στάδιο 3: Παρουσιάζει ένα αρκετά ικανοποιητικό (σε σχέση με άλλους τύπους καρκίνου) προσδόκιμο ζωής, με 5ετή επιβίωση 75%.

Καρκίνος νεφρού με μεταστάσεις (4ο στάδιο – τελευταίο στάδιο) προσδόκιμο ζωής:

Ο καρκίνος του νεφρού με μεταστάσεις (σταδίου 4), παρουσιάζει στατιστικά πολύ περιορισμένο προσδόκιμο ζωής, με 5ετή επιβίωση 18%. Σήμερα, αυτό το στατιστικό δεδομένο δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς:

• Δεν περιλαμβάνει τις νεότερες θεραπευτικές εξελίξεις στη θεραπεία του καρκίνου του νεφρού, ενώ
• Κάθε άνθρωπος παρουσιάζει συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες της μεταστατικής του νόσου, τις οποίες όταν καταφέρουμε να εντοπίσουμε θα έχουμε τη δυνατότητα να θεραπεύσουμε τον κάθε ασθενή με διαφορετικό και συγκεκριμένο τρόπο ώστε να οδηγηθούμε στο επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Πρόληψη & τρόπος ζωής μετά τη διάγνωση

Ο καρκίνος νεφρού παρουσιάζει υποτροπή (επανεμφάνιση του καρκίνου) σε ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό των ασθενών (20%).

Μετά την ολοκλήρωση της οποιασδήποτε θεραπείας, ο ογκολόγος πρέπει να καθοδηγήσει σωστά τους ασθενείς ώστε να μειωθεί η πιθανότητα επανεμφάνισης του καρκίνου αλλά και να διαγνωστεί εγκαίρως μια υποτροπή της νόσου.

Η μείωση της πιθανότητας επανεμφάνισης καρκίνου του νεφρού επιτυγχάνεται κυρίως με διορθωτικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής: 

• Σωστή διατροφή
• Τακτική άσκηση
• Αποφυγή των παραγόντων κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του νεφρού, δηλαδή διατήρηση ενός υγειούς σωματικού βάρους, διόρθωση της υψηλής αρτηριακής πίεσης και του σακχάρου, διακοπή καπνίσματος και ιδιαίτερη προσοχή στον χειρισμό χημικών ουσιών στο εργασιακό περιβάλλον

Η έγκαιρη διάγνωση γίνεται μέσω ενός τακτικού ελέγχου με κλινική εξέταση, αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις. Το πρόγραμμα του τακτικού ελέγχου πρέπει να γίνεται κάθε τρεις μήνες τον πρώτο χρόνο, κάθε 4 μήνες τον δεύτερο χρόνο, κάθε 6 μήνες τον τρίτο χρόνο και μια φορά τον χρόνο για τα επόμενα χρόνια (η συνολική διάρκεια εξαρτάται από το στάδιο της νόσου κατά τη διάγνωση).

Συγγραφέας: Δρ Αθανάσιος Καραγιάννης, Ιατρός Ογκολόγος
Τελευταία ιατρική αναθεώρηση: Ιούνιος 2026
Ιατρική ειδικότητα: Παθολογική Ογκολογία