Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας του αντρικού αναπαραγωγικού συστήματος που βρίσκεται ακριβώς κάτω από την ουροδόχο κύστη, έχει μέγεθος και σχήμα ενός κάστανου. Παράγει το προστατικό υγρό, το οποίο συμβάλλει στη λειτουργία της αναπαραγωγής με τον εμπλουτισμό και την καλή λειτουργία του σπέρματος.
Η ανάπτυξη και επομένως η σωστή λειτουργεία του προστάτη, εξαρτάται αποκλειστικά από την παρουσία της τεστοστερόνης στο αίμα, η οποία παράγεται κυρίως από τους όρχεις. Η τεστοστερόνη, δένεται σε μια πρωτεΐνη-υποδοχέα που βρίσκεται στα κύτταρα του προστάτη και δίνει με αυτόν τον τρόπο την εντολή στο προστατικό κύτταρο να πολλαπλασιαστεί.
Υπό τη συνεχόμενη επίδραση της τεστοστερόνης, ο πολλαπλασιασμός των κυττάρων του προστάτη, σε κάποιες περιπτώσεις, ξεπερνά τα φυσιολογικά όρια (το γιατί παραμένει άγνωστο) και ξεκινά να αναπτύσσεται ο καρκίνος του προστάτη, ο οποίος στο 99% των περιπτώσεων αποκαλείται αδενοκαρκίνωμα του προστάτη. Αυτή είναι μια διαδικασία που διαρκεί πολλά χρόνια με ενδιάμεσα προκαρκινικά στάδια, όπως η ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία (PIN).
Ο καρκίνος προστάτη σε αρχικό στάδιο (μικρού μεγέθους και περιορισμένος στον εσωτερικό του προστάτη), σπάνια παρουσιάζει πρώιμα συμπτώματα και συνήθως θα διαγνωστεί με μια τυχαία ανεύρεση υψηλής τιμής PSA στα πλαίσια μιας τακτικής εξέτασης αίματος.
Ένας καρκίνος του προστάτη που θα διαγνωστεί σε αρχικό στάδιο θα ιαθεί πλήρως σε ένα ποσοστό σχεδόν 100% και επομένως είναι ο επιθυμητός τρόπος διάγνωσής του ο οποίος επιτυγχάνεται μόνο με τη σωστή “πρόληψη” δηλαδή τακτικό έλεγχο του PSA και εφαρμογή των προστατευτικών παραγόντων.
Οι άνδρες που παρουσιάζουν οποιοδήποτε από τα παραπάνω πρέπει να εξεταστούν από έναν ουρολόγο
Ο καρκίνος του προστάτη οφείλεται αποκλειστικά στην επίδραση της τεστοστερόνης στα κύτταρα του προστάτη. Η τεστοστερόνη όμως υπάρχει σε όλους του άνδρες και το γιατί σε κάποιους θα οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκίνου προστάτη και σε κάποιους όχι παραμένει άγνωστο. Κάποιοι πιθανοί παράγοντες κινδύνου, είναι:
Γενετικοί παράγοντες: Ο καρκίνος του προστάτη παρουσιάζεται με μεγάλη συχνότητα (40-50%) σε συγκεκριμένες οικογένειες. Αυτό μπορεί να οφείλεται:
Στη κληρονομικότητα με επιβεβαιωμένη εργαστηριακή διάγνωση γονιδιακών μεταλλάξεων όπως τα BRCA1 και BRCA2 γονίδια (10% των καρκίνων του προστάτη) τα οποία σχετίζονται και με τον καρκίνο μαστού, ωοθηκών και παγκρέατος παρουσία συνδρόμου Lynch, το οποίο σχετίζεται με μεγάλη συχνότητα και με τον καρκίνο παχέος εντέρου και ενδομητρίου.
Σε κάποια μη επιβεβαιωμένη γενετική αιτία (οικογενής καρκίνος του προστάτη). Σε αυτές τις περιπτώσεις παρά το ότι ο καρκίνος προστάτη παρουσιάζεται σε πολλά μέλη μια οικογένειας δεν είμαστε σε θέση να απομονώσουμε κάποια συγκεκριμένη γονιδιακή βλάβη
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να καθοριστεί από τον ογκολόγο η πιθανότητα ύπαρξης κληρονομικού καρκίνου του προστάτη καθώς θα επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο που θα παρακολουθήσουμε και θα θεραπεύσουμε τον ασθενή καθώς και την πρόγνωση του καρκίνου προστάτη. Παράγοντες που αξιολογούμε είναι η ηλικία του ασθενούς κατά τη διάγνωση και το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου.
Η ηλικία, καθώς ο καρκίνος προστάτη είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό, ένα νόσημα της τρίτης ηλικίας (άνω των 75 ετών)
Τρόπος ζωής: Κάπνισμα, παχυσαρκία η οποία αυξάνει τη πιθανότητα εμφάνισης πιο επιθετικού και συχνά μεταστατικού καρκίνου του προστάτη, κακή διατροφή.
Αντίθετα, κάποιοι πιθανοί προστατευτικοί παράγοντες περιλαμβάνουν την αναπλήρωση έλλειψης ασβεστίου βιταμίνης D, τη διατροφή πλούσια σε Ω3 λιπαρά και λυκοπένιο (ντομάτες) και την τακτική άσκηση.
Από τη στιγμή που θα εμφανιστεί οποιοδήποτε από τα συμπτώματα που προαναφέρθηκαν, ο ιατρός σας θα ζητήσει κάποιες συγκεκριμένες εξετάσεις οι οποίες θα περιλαμβάνουν και τη μέτρηση PSA (καρκινικός δείκτης που αξιολογεί με μεγάλη ακρίβεια την πιθανότητα ύπαρξης καρκίνου του προστάτη).
Το PSA είναι μια πρωτεΐνη η οποία παράγεται από τα κύτταρα του προστάτη και εκκρίνεται στο σπέρμα, ενώ η συγκέντρωση του στο αίμα είναι φυσιολογικά μικρή. Αυξάνεται όταν υπάρχει βλάβη της φυσιολογικής αρχιτεκτονικής διάταξης του προστάτη αδένα, όπως στον καρκίνο του προστάτη, που επιτρέπει την απελευθέρωση του στην κυκλοφορία του αίματος. Είναι προφανώς ο βασικότερος προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο προστάτη.
Εάν η μέτρηση του PSA δημιουργήσει την υποψία ύπαρξης καρκίνου του προστάτη, θα ακολουθήσει κλινική και απεικονιστική εξέταση του προστάτη:
Ο ουρολόγος μέσω του πρωκτού και του ορθού ψηλαφά με το δάχτυλό του τον προστάτη. Πότε γίνεται η δακτυλική εξέταση; γίνεται όταν υπάρχει υποψία μιας οποιασδήποτε βλάβης του προστάτη προκειμένου να αξιολογηθεί η το μέγεθος και η ύπαρξη οζιδίων στο εσωτερικό του
Και σε αυτή την περίπτωση, μέσω του πρωκτού και του ορθού, μια κεφαλή υπερήχων φτάνει πολύ κοντά στον προστάτη με σκοπό να αξιολογήσει την ύπαρξη όγκου στο εσωτερικό του
Η Πολυπαραμετρική Μαγνητική Τομογραφία είναι μια εύκολη, μη επεμβατική και ανώδυνη εξέταση, που πραγματοποιείται ουσιαστικά όπως μια απλή μαγνητική τομογραφία, αλλά έχει την ικανότητα να αξιολογήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια την ύπαρξη και την έκταση ενός καρκίνου στο εσωτερικό του προστάτη
Η διάγνωση μιας ύποπτης εστίας στον προστάτη μέσω κλινικής εξέτασης ή μιας απεικονιστικής εξέτασης δεν επιβεβαιώνει από μόνη της την παρουσία καρκίνου του προστάτη. Πριν ληφθεί οποιαδήποτε θεραπευτική απόφαση είναι απολύτως απαραίτητη η οριστική διάγνωση μέσω βιοψίας του προστάτη. Με μια λεπτή βελόνα, λαμβάνονται πολλαπλά δείγματα (το λιγότερο 12) από διάφορα σημεία του προστάτη και εξετάζονται στο μικροσκόπιο. Το αποτέλεσμα αυτής της εξέτασης δίνεται γραπτώς στον ασθενή και ονομάζεται ιστολογική εξέταση και επιβεβαιώνει (ή αποκλείει) την ύπαρξη καρκινικών κυττάρων στον προστάτη και την επιθετικότητα του καρκίνου (Gleason Score).
Πραγματοποιείται με σκοπό να αξιολογήσουμε την ύπαρξη λεμφαδενικών, οστικών ή άλλων μεταστάσεων από καρκίνο του προστάτη
Έχοντας στα χέρια μας την ιστολογική διάγνωση, τη σταδιοποίηση, τον αιματολογικό έλεγχο και εάν κριθεί απαραίτητο, έναν γονιδιακό έλεγχο πιθανής κληρονομικότητας, πρέπει να γίνει ένας συνολικός θεραπευτικός σχεδιασμός και να καθοριστούν οι πιθανές θεραπευτικές επιλογές και οι χρόνοι στους οποίους η κάθε μια από αυτές θα πραγματοποιηθεί.
Παράγοντες που θα επηρεάσουν τις θεραπευτικές αποφάσεις:
Ο καρκίνος του προστάτη είναι ένας “αρκετά ιδιαίτερος σε συμπεριφορά καρκίνος” σε σχέση με τους υπόλοιπους τύπους καρκίνου. Η εξέλιξη του καρκίνου του προστάτη είναι συνήθως αργή και ο ογκολόγος πρέπει να έχει την ικανότητα να αξιολογήσει σωστά τον χρόνο στον οποίο πρέπει θα παρέμβει θεραπευτικά και τη θεραπεία που θα επιλέξει. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις στις οποίες πρέπει απλά να παρακολουθούμε στενά τον ασθενή χωρίς να επεμβαίνουμε με κανενός τύπου θεραπεία ενώ υπάρχουν άλλες περιπτώσεις που θα χρησιμοποιήσουμε όλες τις πιθανές θεραπευτικές μας επιλογές.
Η συνολική πορεία ενός καρκίνου προστάτη και επομένως και η θεραπευτική του προσέγγιση, διαχωρίζεται συνήθως σε “δύο κλινικές καταστάσεις” βάσει της εξάρτησης του καρκινικού κυττάρου από την τεστοστερόνη για την επιβίωση και ανάπτυξή του:
Στην αρχική του εμφάνιση, ένας καρκίνος του προστάτη μπορεί να επιβιώσει μόνον με την υποστήριξη της τεστοστερόνης που παράγεται φυσιολογικά στον άντρα και αποκαλείται ορμονοεξαρτώμενος ή ορμονοευαίσθητος καρκίνος του προστάτη. Αυτή η φάση μπορεί να διαρκέσει από μήνες έως και πολλά χρόνια.
Η θεραπεία (ορμονοθεραπεία ή θεραπεία στέρησης ανδρογόνων) βασίζεται είτε στη διακοπή της παραγωγής της (LHRH αγωνιστές ή ανταγωνιστές) είτε στη παρεμπόδιση της δράσης της τεστοστερόνης στο καρκινικό κύτταρο (αντιανδρογόνα).
Με την εξέλιξη της νόσου, αν και όχι σε όλες τις περιπτώσεις, υπάρχει η πιθανότητα το καρκινικό κύτταρο να ανεξαρτητοποιηθεί από την τεστοστερόνη και επομένως να επιβιώνει και να πολλαπλασιάζεται αυτόνομα και χωρίς την παρουσία τεστοστερόνης και αποκαλείται ορμονοάντοχος ή ευνουχοάντοχος καρκίνος του προστάτη. Σε αυτές τις περιπτώσεις η διακοπή της τεστοστερόνης δεν είναι πλέον επαρκής θεραπευτική προσέγγιση και πρέπει να προστεθεί και η νεότερη ορμονική θεραπεία ή/και η χημειοθεραπεία.
Αν και ο τρόπος που θεραπευθεί κάθε στάδιο καρκίνου του προστάτη όπως προαναφέρθηκε, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί να είναι ο ίδιος για όλους τους ασθενείς που βρίσκονται στο ίδιο στάδιο της νόσου, μια γενική κατεύθυνση είναι:
Η θεραπεία των σταδίων 1 και 2 καρκίνου του προστάτη μπορεί να περιλαμβάνει:
Θεραπεία του σταδίου ΙΙΙ του καρκίνου του προστάτη μπορεί να περιλαμβάνει:
Ο τρόπος που θα επιλέξουμε ποιες θεραπείες θα εφαρμόσουμε, με ποια σειρά και πότε χρονικά θα εφαρμοστεί η κάθε μια, πρέπει να εξατομικεύεται και να αποφασίζεται ξεχωριστά για κάθε έναν ασθενή, καθώς τα στοιχεία που θα μας οδηγήσουν στις αποφάσεις αυτές είναι διαφορετικά για κάθε ασθενή.
Τελικό στάδιο, για όλους τους τύπους καρκίνου, είναι το στάδιο 4 δηλαδή όταν ο καρκίνος έχει δημιουργήσει μεταστάσεις σε άλλα όργανα. Ο καρκίνος του προστάτη όταν δημιουργεί μεταστάσεις αυτές εντοπίζονται στο 95% των περιπτώσεων μόνο στα οστά. Στο υπόλοιπο 5% μπορεί να εντοπίζονται και στο συκώτι ή στους πνεύμονες.
Στον καρκίνο του προστάτη με μεταστάσεις το προσδόκιμο ζωής σαφώς επηρεάζεται αρνητικά, αλλά στους ασθενείς με μόνον οστικές μεταστάσεις η επιβίωση είναι συνήθως μακροχρόνια. Αν και οι άνδρες με μεταστάσεις σε ζωτικά όργανα, όπως συκώτι και πνεύμονες παρουσιάζουν περιορισμένο προσδόκιμο ζωής, η αλήθεια είναι ότι σήμερα με τις τόσο σημαντικές θεραπευτικές εξελίξεις “σπάνια πεθαίνεις από καρκίνο του προστάτη”.
Ο καρκίνος του προστάτη έχει την καλύτερη πρόγνωση από οποιονδήποτε άλλο καρκίνο και σχεδόν το 80% των ασθενών θα βρίσκονται στη ζωή μετά από 10 έτη.
Τα συμπτώματα ενός καρκίνου του προστάτη με μεταστάσεις είναι συνήθως εκείνα μιας γενικευμένης κακουχίας με απώλεια βάρους, εξάντληση και πυρετό. Το συνηθέστερο όμως σύμπτωμα ενός καρκίνου του προστάτη με μεταστάσεις είναι ο πόνος, καθώς οι οστικές μεταστάσεις μπορεί να μην απειλούν άμεσα τη ζωή του ασθενούς, απειλούν όμως την ποιότητα της ζωής του καθώς προκαλούν ισχυρό πόνο.
Οι θεραπείες που εφαρμόζονται στον καρκίνο του προστάτη με μεταστάσεις είναι εκείνες που μπορούν να εφαρμοστούν και στα αρχικά στάδια αλλά σε αυτήν την περίπτωση μέσω ενός ιδιαίτερα πολύπλοκου συνδυασμού τους.
Οι θεραπευτικές επιλογές είναι:
Η πρόληψη για τον καρκίνο του προστάτη αφορά οτιδήποτε μπορούμε να κάνουμε προκειμένου να αποτρέψουμε ή να καθυστερήσουμε την εμφάνισή του καρκίνου ή να τον διαγνώσουμε έγκαιρα, σε αρχικό στάδιο ώστε να μην απειλήσει τη ζωή του ασθενούς.
Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να γίνει με μια απλή εξέταση αίματος (PSA) για τους άντρες από την ηλικία των 50 ετών και μετά ή σε μικρότερη ηλικία για εκείνους που έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη. Είναι επίσης σημαντικό να αναζητάτε τη βοήθεια ουρολόγου εάν παρουσιάζετε οποιαδήποτε συμπτώματα που μπορεί να δημιουργούν την παραμικρή υποψία εμφάνισης καρκίνου του προστάτη.
Η αποτροπή ή καθυστέρηση εμφάνισης καρκίνου του προστάτη αφορά κυρίως παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, με αποφυγή των παραγόντων κινδύνου και εφαρμογή κάποιον προστατευτικών παραγόντων.
Οι ογκολόγοι και ουρολόγοι που ασχολούνται με τη θεραπεία καρκίνου του προστάτη πρέπει να δείχνουν ιδιαίτερη προσοχή στη ποιότητα ζωής των ανδρών που θα διαγνωστούν με καρκίνο του προστάτη. Αυτό συνήθως αφορά τέσσερις συγκεκριμένους παράγοντες
Ο καρκίνος του προστάτη αφορά κυρίως ηλικιωμένους ασθενείς με σοβαρά και πολλαπλά συνοδά νοσήματα και επομένως η επιλογή της θεραπείας πρέπει να είναι προσεκτική με όσο το δυνατόν μικρότερη επίδραση στην ποιότητα της ζωής τους.
Όλες οι θεραπείες για καρκίνο του προστάτη μπορούν να προκαλέσουν στυτική δυσλειτουργία και ακράτεια ούρων, οι οποίες είναι καταστροφικές παρενέργειες για την ποιότητα της ζωής κυρίως των νεότερων ασθενών.
Ο πόνος, λόγω των πολύ συχνών οστικών μεταστάσεων πρέπει να αντιμετωπίζεται σωστά καθώς θα επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Οι παρενέργειες της ορμονικής και της νεότερης ορμονικής θεραπείας δεν είναι συχνές αλλά μπορεί να γίνουν σοβαρές εάν δεν υπάρξει η κατάλληλη προσοχή και θεραπεία.
Παρά το ότι ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερος καρκίνος που εμφανίζεται στον άνδρα, παρουσιάζει:
Αυτό οφείλεται στις σημαντικές φαρμακευτικές εξελίξεις της ογκολογίας και τη συνεχή προσθήκη νέων φαρμάκων ενώ αναμένεται να επόμενα χρόνια τα ποσοστά ίασης και επιβίωσης να διπλασιαστούν.