Ο καρκίνος του στομάχου είναι ένας επιθετικός τύπος καρκίνου και συχνά περιγράφεται ως “σιωπηλή αλλά σοβαρή απειλή”, καθώς τα πρώτα του συμπτώματα είναι ήπια ή ασαφή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η διάγνωση να γίνεται καθυστερημένα, συνήθως όταν η νόσος βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο.
Όταν ο καρκίνος του στομάχου διαγνωστεί έγκαιρα, σε πρώιμο στάδιο, οι πιθανότητες για επιτυχημένη θεραπεία και πλήρη ίαση είναι σημαντικά αυξημένες. Δυστυχώς, η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τα πρώτα σημάδια καρκίνου στο στομάχι συχνά οδηγεί σε καθυστερημένη διάγνωση. Σε αυτόν τον αναλυτικό οδηγό για τον καρκίνο του στομάχου, θα μάθετε τι πρέπει να γνωρίζετε για την έγκαιρη αναγνώριση, τα αίτια, τις μεθόδους διάγνωσης και τις διαθέσιμες θεραπείες.
Ο καρκίνος του στομάχου χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό και ανάπτυξη μη φυσιολογικών (καρκινικών) κυττάρων στο τοίχωμα του στομάχου. Εάν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να εξαπλωθεί τοπικά σε ολόκληρο το στομάχι και τα γειτονικά όργανα, ενώ μέσω των αιμοφόρων αγγείων και λεμφαγγείων τα καρκινικά κύτταρα έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν μεταστάσεις σε απομακρυσμένα όργανα, όπως το συκώτι, οι πνεύμονες, τα οστά και ο εγκέφαλος.
Ο πιο συχνός ιστολογικός τύπος είναι το αδενοκαρκίνωμα του στομάχου, (90-95% των περιπτώσεων). Άλλοι σπανιότεροι τύποι περιλαμβάνουν: τους GIST όγκους (Γαστρεντερικούς Στρωματικούς Όγκους), τους νευροενδοκρινείς όγκους του στομάχου και το λέμφωμα του στομάχου (MALT).
Ο καρκίνος στομάχου στην Ελλάδα προσβάλλει κυρίως άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, με τη μέση ηλικία διάγνωσης να είναι τα 68 έτη.
Ο καρκίνος του στομάχου δεν έχει μία και μοναδική αιτία εμφάνισης. Προκύπτει από τη συσσώρευση, κατά τη διάρκεια της ζωής, γενετικών αλλοιώσεων στα κύτταρα του στομάχου οι οποίες προκαλούνται από τους διάφορους παράγοντες κινδύνου. Αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου, χωρίς όμως να την προκαλούν πάντα.
Η πλειοψηφία των αδενοκαρκινωμάτων του στομάχου είναι σποραδικά, δηλαδή οφείλονται στην ύπαρξη κάποιων παραγόντων κινδύνου.
Ωστόσο, περίπου το 10% των περιπτώσεων εμφανίζουν οικογενή διασπορά, δηλαδή περισσότερα περιστατικά στην ίδια οικογένεια χωρίς επιβεβαιωμένη γενετική βλάβη, ενώ σε ποσοστό 1%–3% εντοπίζεται συγκεκριμένη κληρονομική αιτία στα πλαίσια ενός κληρονομικού συνδρόμου, όπως το σύνδρομο Lynch και ο κληρονομικός διάχυτος γαστρικός καρκίνος (HDGC), τα οποία σχετίζονται με εμφάνιση της νόσου σε μικρότερη ηλικία, πριν την ηλικία των 40 ετών.
Σε αρχικό στάδιο (μικρού μεγέθους και περιορισμένος στο εσωτερικό του τοιχώματος του στομάχου), δεν παρουσιάζει συμπτώματα και μπορεί να διαγνωστεί τυχαία κατά τη διάρκεια μιας γαστροσκόπησης που πραγματοποιείται στα πλαίσια ενός τακτικού ελέγχου.
Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανίσει κάποια συμπτώματα, όπως:
Σε πιο προχωρημένο στάδιο μπορεί να παρουσιάσει συμπτώματα όπως:
Η διάγνωση του καρκίνου του στομάχου βασίζεται σε έναν συνδυασμό κλινικής υποψίας, ενδοσκοπικής αξιολόγησης και παθολογοανατομικής επιβεβαίωσης. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η άμεση διάγνωση είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόγνωση του ασθενούς.
Ο καρκίνος του στομάχου συχνά παρουσιάζει μη ειδικά συμπτώματα, τα οποία μπορεί να παρατηρηθούν και σε καλοήθεις παθήσεις του γαστρεντερικού. Η παρατεταμένη παρουσία αυτών των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 50 ετών, απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.
Η Γαστροσκόπηση είναι η βασική εξέταση για τη διάγνωση καρκίνου του στομάχου:
Βοηθά στο να αξιολογήσουμε την έκταση της νόσου τοπικά στο στομάχι, στους λεμφαδένες γύρω από το στομάχι και να ανακαλύψουμε την ύπαρξη μεταστατικών εστιών
Η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του στομάχου προσφέρει πολύ καλύτερη πρόγνωση, καθώς αυξάνει τις πιθανότητες ριζικής χειρουργικής αφαίρεσης. Αν ο όγκος διαγνωστεί πριν προκαλέσει μεγάλη τοπική επέκταση ή μεταστάσεις, οι πιθανότητες μακροχρόνιας επιβίωσης αυξάνονται σημαντικά.
Με τη σταδιοποίηση ενός καρκίνου θα αξιολογήσουμε εάν περιορίζεται μόνον στο τοίχωμα του στομάχου (τοπικός), εάν έχει εξαπλωθεί σε τοπικούς λεμφαδένες ή σε ιστούς γύρω από το στομάχι (τοπικά προχωρημένος) ή εάν έχει εξαπλωθεί και σε άλλα όργανα του σώματος (μεταστατικός).
Η σταδιοποίηση θα γίνει με απεικονιστικές εξετάσεις (αξονική, μαγνητική ή PET/CT) που θα αξιολογήσουν ολόκληρο το σώμα, δηλαδή μαζί με το στομάχι, θα ελέγξουμε τον εγκέφαλο, τους πνεύμονες, το συκώτι, τη κοιλιά, τους λεμφαδένες και τα οστά.
Οι ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο του Στομάχου διαχωρίζονται σε 4 ομάδες (στάδια), βάσει του συστήματος ΤΝΜ, δηλαδή:
Στάδιο 1 και 2 καρκίνου του στομάχου: Ο καρκίνος του στομάχου πρώτου και δεύτερου σταδίου αποκαλείται και τοπικός καρκίνος και είναι περιορισμένος στο τοίχωμα του στομάχου.
Στάδιο 3 καρκίνου του στομάχου: Ο καρκίνος του στομάχου τρίτου σταδίου, αποκαλείται και τοπικά προχωρημένος καρκίνος του στομάχου και παρουσιάζει μεγάλη επέκταση κυρίως στους λεμφαδένες και τους ιστούς γύρω από το στομάχι, δηλαδή έχει διαπεράσει το τοίχωμα αλλά μόνον στη περιοχή γύρω από το στομάχι.
Τι σημαίνει 4o στάδιο καρκίνου στομάχου: Ο καρκίνος του στομάχου τετάρτου σταδίου, αποκαλείται και μεταστατικός καρκίνος ή καρκίνος στο τελικό στάδιο και παρουσιάζει επέκταση σε άλλα όργανα του σώματος, όπως τους πνεύμονες, τον εγκέφαλο, το συκώτι και τα οστά.
Δείτε αναλυτικά τα στάδια του καρκίνου στο στομάχι εδώ
Ο βαθμός κακοήθειας (ή ιστολογικός βαθμός διαφοροποίησης) περιγράφει πόσο “μοιάζει” το καρκινικό κύτταρο με το φυσιολογικό κύτταρο από το οποίο προέρχεται.
Ο βαθμός κακοήθειας περιγράφεται στην ιστολογική εξέταση και σχετίζεται άμεσα με:
Έτσι, ένα «Αδενοκαρκίνωμα στομάχου G3» δηλώνει υψηλή επιθετικότητα του καρκίνου και ανάγκη για επιθετική θεραπεία και προσεκτική παρακολούθηση.
Η θεραπεία του καρκίνου του στομάχου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το στάδιο της νόσου, τον ιστολογικό τύπο του όγκου, τη γενική κατάσταση της υγείας του ασθενούς και τη βιολογική συμπεριφορά των καρκινικών κυττάρων.
Με την πρόοδο της ογκολογίας, πλέον υπάρχουν πολλαπλές θεραπευτικές επιλογές, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις θα συνδυαστούν μεταξύ τους αλλά και εξατομικευμένες θεραπείες, που προσφέρουν καλύτερη επιβίωση και ποιότητα ζωής.
Πρόκειται για έναν από τους τύπους καρκίνου με ιδιαίτερη ευαισθησία και καλή ανταπόκριση στη συστηματική θεραπεία (χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία).
Κάθε στάδιο καρκίνου του στομάχου έχει ξεχωριστό και ιδιαίτερο τρόπο θεραπευτικής προσέγγισης.
Μεγάλο ογκολογικό ενδιαφέρον και αρκετά σημαντικό βαθμό δυσκολίας παρουσιάζει ο θεραπευτικός σχεδιασμός του μεταστατικού καρκίνου του στομάχου (4ου σταδίου).
Η θεραπεία του καρκίνου του στομάχου πρέπει να ξεκινά αμέσως μετά την ιστολογική διάγνωση και τη σταδιοποίηση. Ο ογκολόγος πρέπει να κάνει έναν συνολικό θεραπευτικό σχεδιασμό, προσαρμοσμένο στον συγκεκριμένο ασθενή και στα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης νόσου.
Η γαστρεκτομή (μερική ή ολική) είναι η βασική θεραπευτική επιλογή για καρκίνους χωρίς μεταστάσεις, δηλαδή σταδίου 1, 2 και 3 του καρκίνου του στομάχου, με ή χωρίς τη χορήγηση περιορισμένης διάρκειας χημειοθεραπείας πριν ή/και μετά την επέμβαση.
Η επιτυχία του χειρουργείου εξαρτάται από την πλήρη αφαίρεση του όγκου με καθαρά χειρουργικά όρια (R0 εκτομή).
Ο καρκίνος του στομάχου φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στη χημειοθεραπεία.
Η χημειοθεραπεία μπορεί να χορηγηθεί:
Φάρμακα χημειοθεραπείας: 5-FU, Capecitabine, Oxaliplatin, Docetaxel, Cisplatin.
Ένας ειδικός “μοριακός έλεγχος” πραγματοποιείται στον όγκο, με εντολή από τον ογκολόγο σας σε ειδικά εργαστήρια, για τον καθορισμό μιας πιθανής, κατάλληλης στοχευμένης θεραπείας.
Για παράδειγμα, οι όγκοι στους οποίους ο έλεγχος θα αναδείξει HER2-θετική υπερέκφραση, αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιτυχία με στοχευμένα φάρμακα όπως:
Αναλυτικά οι φαρμακευτικές επιλογές της στοχευμένης θεραπείας περιγράφονται στο άρθρο “Στοχευμένη θεραπεία για καρκίνο στομάχου”
Η ανοσοθεραπεία αποτελεί την πιο πρόσφατη θεραπευτική εξέλιξη στην θεραπεία του καρκίνου στο στομάχι, για ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο και με όγκους που χαρακτηρίζονται από:
Φάρμακα: Pembrolizumab, Nivolumab.
Αναλυτικά οι φαρμακευτικές επιλογές της στοχευμένης θεραπείας περιγράφονται στο άρθρο “Ανοσοθεραπεία για καρκίνο στομάχου”
Δεν αποτελεί μια βασική θεραπεία για τον καρκίνο του στομάχου, αλλά εφαρμόζεται σε ασθενείς:
Οι τοπικές θεραπείες για την αντιμετώπιση των μεταστατικών εστιών που αναπτύσσονται σε άλλα όργανα.
Τι σημαίνει η διάγνωση καρκίνου του στομάχου για το μέλλον μου;
Η διάγνωση καρκίνου του στομάχου αποτελεί μια δύσκολη και αγχωτική στιγμή για τον ασθενή και την οικογένειά του. Ωστόσο, πρέπει να καταλάβουμε ότι η διάγνωση αυτή δεν είναι συνώνυμο της απώλειας της ζωής, αλλά είναι η αρχή μιας νέας πορείας, παράλληλης με τη ζωή. Αυτή η πορεία συνοδεύεται συχνά από πολλές αλλαγές στην καθημερινότητα του ανθρώπου, και έχει ως βασικό στόχο τη σωστή θεραπεία του καρκίνου στομάχου και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής του ασθενούς.
Ανάλογα με το στάδιο του καρκίνου του στομάχου, το προσδόκιμο ζωής αλλάζει σε μεγάλο βαθμό με τη διάρκεια ζωής να είναι ιδιαίτερα υψηλή στα αρχικά στάδια ενώ στον μεταστατικό καρκίνο του στομάχου φαίνεται να είναι περιορισμένη.
Παρ’ όλα αυτά, αυτά τα ποσοστά είναι στατιστικά δεδομένα που δεν αντικατοπτρίζουν πάντα την πραγματικότητα, καθώς:
Η διατροφή μετά από διάγνωση καρκίνου του στομάχου ή/και τη γαστρεκτομή είτε πρόκειται για μερική είτε για ολική αφαίρεση του στομάχου, παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση, στη διατήρηση του βάρους και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς. Μετά τη χειρουργική επέμβαση στο στομάχι, είναι σημαντική η κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων, η αποφυγή ζάχαρης και η σταδιακή επανένταξη θρεπτικών τροφών.
Συχνά εμφανίζονται συμπτώματα όπως φούσκωμα, ναυτία ή σύνδρομο dumping, τα οποία μπορούν να διαχειριστούν με σωστό διατροφικό πρόγραμμα. Η παρακολούθηση από διατροφολόγο και ογκολόγο είναι απαραίτητη για την πρόληψη ανεπάρκειας βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Η διατροφική υποστήριξη μετά από γαστρεκτομή αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες αποκατάστασης και καλύτερης ζωής.